Tuesday, November 19, 2019

Một phụ nữ Mỹ gốc Việt được tạp chí TIME vinh danh.

Đó là cô Amanda Nguyễn, được TIME vinh danh trong chương trình 100 Người Kế Tục, số ra trung tuần tháng 11-2019.
Cô Amanda cũng từng được đề nghị nhận giải Nobel hòa bình năm 2018.
Cô Amanda Nguyễn sinh ra ở California, năm nay 28 tuổi, tốt nghiệp Đại học Harvard năm 2013 ngành khoa học vật lý, và được huấn luyện tại cơ quan không gian NASA để trở thành phi hành gia.
Cũng năm 2013 cô bị hiếp tại trường đại học.
Sau đó cô phát hiện rằng các bằng chứng pháp y sẽ bị hủy đi sau một thời gian nếu nạn nhân không tố cáo.
Để tố cáo những kẻ hiếp dâm ra tòa không phải lúc nào cũng dễ dàng, rất tốn công sức và tiền bạc.
Cô Amanda Nguyễn đã lập ra tổ chức Rise nhằm vận động Quốc hội Mỹ và các tiểu bang ra luật bảo vệ những nạn nhân hiếp dâm, cũng như các chứng cứ pháp y.
Cô đã thành công khi vào cuối năm 2016, Tổng thống Obama với sự ủng hộ gần như 100% của hai đảng Dân chủ và Cộng hòa, đã ký thông qua đạo luật có tên Quyền của nạn nhân hiếp dâm (Survivors Bill of Rights Act) có hiệu lực từ tháng 2-2018.
Cô Amanda từng là nhân viên liên lạc giữa Bộ Ngoại giao và Tòa Bạch Ốc dưới thời Tổng thống Obama. Khi dự luật được thông qua, cô đã dành toàn thời gian làm giám đốc tổ chức Rise, tiếp tục giúp đỡ những nạn nhân của những vụ bạo hành tìm công lý.
Chương trình 100 Người Kế Tục của TIME, bắt đầu từ năm nay, vinh danh những người trẻ tuổi đang lên và sẽ có ảnh hưởng trong xã hội, là sự mở rộng của chương trình 100 Nhân vật Ảnh hưởng có từ 15 năm trước.
Ảnh cô Amanda Nguyễn điều trần tại Ủy ban Tư pháp Hạ viện Hoa Kỳ ngày 27-2-2018 trước khi đạo luật do cô thúc đẩy có hiệu lực. Ảnh của Ủy ban Tư pháp Hạ Viện 

FB Saigon nhỏ

Saturday, November 16, 2019

Thư của ông John Hoa Nguyen gửi Nguyễn Thanh Tú November 15th, 2019


Thư của ông John Hoa Nguyen gửi Nguyễn Thanh Tú
November 15th, 2019
Kính gửi:  Ông Nguyễn Thanh Tú,
Ngày 13 tháng 11, 2019 vừa qua, Hội Công Lý Cho Nạn Nhân Formosa chúng tôi có nhận được lời xin lỗi của ông qua một email được gửi tới nhiều người trên một số diễn đàn Yahoo group.
Lời xin lỗi như sau: “Tôi đã phối kiểm thông tin về vụ kiện Formosa ở Đài Loan của Hội công lý cho Nạn Nhân Formosa và thấy rằng thông tin mà tôi nhận được là không chính xác. Do đó, tôi xin rút lại lời phát biểu của tôi trong video với tựa đề:’ VOICE vòi của Việt Tân sắp tới số -- Những sự thật khiếp đảm sẽ được phơi bày-Phần 2” rằng Hội này đã không đóng tiền phí tòa án nên vụ kiện bị đóng lại. Tôi chân thành xin lỗi Hội công lý cho Nạn nhân Formosa về sự sai sót này.
Ký tên: Nguyễn Thanh Tú”.  
Trước hết, chúng tôi ghi nhận lời xin lỗi và cám ơn tinh thần phục thiện của ông trong công việc này.
Chúng tôi đã hội ý với luật sư của chúng tôi gồm hai tổ hợp Environmental Jurist Association, EJA và Environmental Rights Foundation, ERF; họ là những luật sư đại diện cho 7875 Nạn nhân của thảm họa môi trường Formosa đang tranh tụng trước tòa Đài Loan để đòi hỏi công bằng cho thân chủ của họ.
Sau đây là những yêu cầu của Hội JFFV và hai tổ hợp luật sư EJA và ERF:
Lời xin lỗi cần phải được ông đọc trên video và post lên kênh Youtube mà ông đã phổ biến tin tức và bình luận sai về Hội JFFV và vụ kiện công ty Formosa tại Đài Loan.
Kéo video ’ VOICE vòi của Việt Tân sắp tới số -- Những sự thật khiếp đảm sẽ được phơi bày-Phần 2” xuống.
Ông có 3 ngày để làm công việc này kể từ ngày ông nhận được lá thư này.
Chúng tôi hy vọng ông cộng tác vào việc làm sáng tỏ những vu khống đầy ác ý đã gây ra nhiều hậu quả không tốt cho việc đi tìm công lý cho những nạn nhân khốn khổ đã phải gánh chịu nhiều thiệt thòi, khổ đau. Hàng nhiều chục ngàn người phải bỏ nước ra đi tha phương cầu thực, nhiều người đã chết thảm trên đường đi tìm mưu sinh, nhiều người còn đang nằm trong tù, nhiều người khác còn đang trên đường trốn chạy khiến con phải xa cha, vợ phải xa chồng chưa biết đến bao giờ mới được đoàn tụ.
Một lần nữa, chúng tôi, đại diện cho Hội JfFV, ghi nhận lời xin lỗi và cám ơn sự can đảm phục thiện của ông. Để tránh những lầm lỡ đáng tiếc, khi cần biết tin tức về vụ kiện hoặc sinh hoạt của hội JFFV, xin ông vào website của Hội: www.jffv.org.

Kính thư,
John-Hòa Nguyễn
Công Lý Cho Nạn Nhân Formosa   

Người Việt Tỵ Nạn Thái Lan phản biện video sai sự thật của ông Nguyễn Thanh Tú

Kính thưa quý vị đồng hương và truyền thông hải ngoại,
Đây là lần thứ hai chúng tôi mạo muội gởi tâm thư đến cùng quý vị. Lần đầu là qua hình thức video. Trong tuần qua, ông Nguyễn Thanh Tú cũng đã phổ biến trên YouTube một video có tiêu đề là: "VOICE, vòi của Việt Tân, sắp tới số -- những sự thật khiếp đảm sẽ được phơi bầy – Phần 2":

trong đó ông Tú có nhắc đến video của anh chị em tỵ nạn chúng tôi phổ biến, nhưng rất tiếc ông đã đưa ra những tin tức hoàn toàn sai lạc và không đúng với sự thật. Đồng thời nhắc đến lý lịch cá nhân gây tổn hại đền tình trạng an ninh của một số anh chị em đang lánh nạn tại Thái hiện nay.
Trước hết chúng tôi cực lực phản đối việc ông Tú cho rằng video của chúng tôi là do đài truyền hình SBTN thực hiện, đây là sự bịa đặt trắng trợn, vì video này do chính anh chị em chúng tôi chung sức làm ra. Hơn 10 người tỵ nạn có mặt trong video sẽ là nhân chứng sống cho điều này. Ngoài ra ông Tú còn nói rằng những người thực hiện đã đưa video này cho phóng viên Tường An của đài RFA phổ biến. Thưa ông Tú, chúng tôi không biết PV Tường An là ai và cũng không hề gởi video cho đài RFA như ông tưởng tượng! Hai cơ quan truyền thông duy nhất mà chúng tôi gởi cho họ vì có được địa chỉ emails, đó là Phố Bolsa TV và Thời Báo tại Canada, sau đó chúng tôi gởi cho các địa chỉ của những diễn đàn truyền thông xã hội để nhờ phổ biến.
Đi sâu vào nội dung của video, ông NNTú có nhắc đến ông Đào Bá Lê, một thuyền nhân tỵ nạn bị cưỡng bức về VN, sau đó ông Lê tham gia vào tổ chức Bạch Đằng Giang, vận động cho dân chủ nhân quyền cùng với Hòa Thượng Thích Nguyên Tánh. Ngoài ra ông Lê còn là một nhà tranh đấu bảo vệ mội trường qua những cuộc xuống đường phản đối Formosa ơ VN. Sau cùng vì bị phát hiện và nguy hiểm đến tính mạng mên ông đã trốn qua lánh nạn tại Thái Lan và đã được Cao Ủy cấp quy chế tỵ nạn.
Ngày 27 tháng 6, 2018, qua sự giới thiệu của ông Vũ Hoàng Hải, là người cùng nhóm BĐG với ông Đào Bá Lê, ông Nguyễn Thanh Tú đã xuống nhà thờ để gặp Cha Peter Namwong. Trong suốt hơn 1 tiếng đồng hồ, và trước mặt nhiều người tỵ nạn, ông Tú đã “nài nỉ” được phỏng vấn Cha, nhưng vì Cha không biết ông là ai và thực hiện với mục đích gì nên Cha ngần ngại nhận lời. Tuy nhiên sau khi ông lập đi, lập lại hai mục đích sau đầy thì Cha đã xuôi lòng và cho ông phỏng vấn:
1. Ông nói với Cha rằng, con thấy Cha hoạt động mà thiếu thốn phương tiện quá cho nên con xin được thu hình để về Hoa Kỳ GÂY QUỸ GIÚP CHO CHA và ĐỒNG BÀO TỴ NẠN.
2. Ông cho Cha biết rằng CHỈ CÓ ÔNG LÀ NGƯỜI DUY NHẤT CÓ THỂ THUYẾT PHỤC QUỐC HỘI HOA KỲ và CANADA NHẬN NGƯỜI TỴ NẠN MÀ THÔI, những vị dân cử ở các nước trên không tin vào các tổ chức NGO như VOICE hoặc BPSOS. Vì thế ông rất cần các tin tức từ Cha.
3. Sau khi ông Tú chia sẻ với một số người tỵ nạn hiện diện tại đó rằng những người đã về VN thì sẽ không hội đủ tiêu chuẩn để được đi định cư, thì ngay lúc đó ông Đào Bá Lê và một số người khác cho ông Tú biết là họ cũng đã về VN. Ông Tú hỏi lại: Về chính thức bằng giấy tờ hay đi lén lút. Ôn ĐBLê trả lời là bị cưỡng bức hồi hương, những người khác thì nói họ đi lén qua đường biên giới. Ông Tú trả lời: Nếu vậy thì không sao, họ vẫn ĐỦ ĐIỀU KIỆN ĐỂ ĐƯỢC ĐI ĐỊNH CƯ TẠI CÁC NƯỚC TỰ DO! Thế nhưng qua video mới nhất của ông thì ông lại nói khác, và nêu lên toàn những điều bất lợi cho ông Đào Bá Lê cùng những người tỵ nạn khác mà ông nói rằng ông đang tranh đấu cho họ. Đồng thời cắt xén những câu trả lời của Cha Namwong một cách rất là ác ý. Tất cả những lời hứa hẹn cùng trao đổi nói trên của ông đã được chúng tôi thu thanh để giữ làm tài liệu. NẾU ÔNG MUỐN CHÚNG TÔI SẼ PHỔ BIẾN RỘNG RÃI?
4. Những nhân chứng ông đưa ra trong video clip của ông gồm có một bà tên là Trang nằm trên giường bệnh, thì hầu hết anh chị em chúng tôi kể cả những người đã ở đây liên tục trên 30 năm vẫn chưa nhận được ra bà ta là ai, tỵ nạn năm nào và vì sao kẹt lại?
Còn 3 nhân chứng kia mà ông nói rằng họ lưu lạc, sống liên tục trên 20 năm ở Thái Lan và đã bị VOICE bỏ lại để thay vào tên người khác, thì cũng hoàn toàn không đúng với sự thật: 
Một người tên là Sơn Dành, hay còn gọi là Dành bánh nướng, người Khmer Krom. Ông Sơn Dành đã bị trục xuất về VN năm 1996, và cho đến 2013 mới trở lại Thái Lan. Một người khác tên là Trần Văn Mẫn, còn gọi là Mẫn COEER, thường sửa xe trong trại. Ông Mẫn là thuyền nhân, bị cưỡng bức về VN năm 1996, rồi vào năm 2017 nghe tin người tỵ nạn Thailand được đi định cư, lập tức ông đã cùng vợ con sang Bangkok, rồi cũng xuống thẳng nhà Cha Namwong tá túc một thời gian. Còn người thứ ba Nguyễn Văn Thành, trong trại gọi là Thánh lùn. Ông này đã bị trục xuất về VN 1996 và cũng vừa đến Thailand thời gian gần đây thôi.
Xin nhớ rằng khi Cha Namwong hoàn tất 2 danh sách để nộp cho Liên Hội Người Việt Canada và cho VOICE thì lúc đó CHỈ CÓ 108 NGƯỜI MÀ THÔI, CHA ĐÃ KÊU GỌI BẤT CỨ AI CÒN LẠI VÀ MUỐN ĐI ĐỊNH CƯ THÌ CỨ CHO CHA BIẾT! Hầu hết những người hiện đang có mặt tại Thái Lan hiện nay đều là: Một, vì họ ở xa Bangkok nên không nghe và không biết. Hai, vì họ đã tạm đủ sống nên không muốn đi (như trường hợp ông Lộc, ông đã nhường chỗ cho một gia đình khác) và thứ Ba là vì họ mới qua lại Thái Lan sau thời điểm Cha đã hoàn tất hồ sơ của 108 người đó (như Sơn Dành, Mẫn COERR, Thành lùn v..v..).
Chúng tôi hy vọng lá thư này sẽ làm sáng tỏ cùng đồng bào hải ngoại để phản biện lại những gì mà ông Nguyễn Thanh Tú đưa ra trên kênh YouTube của ông ta. Nhân đây chúng tôi cũng xin thành khẩn và tha thiết kêu gọi quý vị đồng hương tại hải ngoại rằng, quý vị đã và đang có một cuộc sống bình yên và ổn định. Trái lại những cựu thuyền nhân tỵ nạn khốn khổ như chúng tôi, những nạn nhân chính trị và tôn giáo bị ngược đãi, những cựu tù nhân lương tâm đang bị truy lùng, đàn áp và bắt bớ, đang phải sống lén lút trong hoàn cảnh của những con cá nằm trên thớt! NẾU QUÝ VỊ KHÔNG GIÚP ĐƯỢC CHÚNG TÔI THÌ XIN ĐỂ YÊN CHO CHÚNG TÔI SỐNG CÒN, ĐỪNG ĐEM CHÚNG TÔI RA LÀM CON CỜ VÀO NHỮNG MỤC ĐÍCH RIÊNG TƯ.
Vào giờ chót chúng tôi có xem được một video XIN LỖI của ông Nguyễn Thanh Tú gởi cho Hội Công Lý Cho Nạn Nhân Formosa, với lý do là ông đã lên tiếng đả kích công việc làm chính đáng của hội chỉ vì ông ĐÃ THIẾU THÔNG TIN. Vậy chúng tôi cũng xin ông nên làm cử chỉ đó với anh chị em tỵ nạn chúng tôi, vì không những ông chỉ THIẾU THÔNG TIN mà ông còn TẠO THÊM NHỮNG THÔNG TIN HOÀN TOÀN KHÔNG ĐÚNG VỚI SỰ THẬT.
Trân trọng kính chào và cám ơn thời giờ quý báu của toàn thể quý vị,
Người Tỵ Nan VN tại Thái Lan

Friday, November 15, 2019

Thông Báo Tòa Soạn - Việt Báo

Kính thưa quý độc giả, quý thân hữu và thân chủ,
Trước hết, Việt Báo xin trân trọng nói lên lòng biết ơn tới quý văn hữu đã góp bài viết, quý thân chủ quảng cáo, quý thân hữu và độc giả đã ủng hộ cho Việt Báo nhiều năm qua. 
Với số báo số 1 phát hành vào ngày 5 tháng 9 năm 1992, Việt Báo như thế đã ấn hành được 27 năm và 2 tháng, ban đầu trong hình thức tuần báo và rồi hầu hết thời gian đó trong hình thức nhật báo và trên mạng.
Hướng tới năm mới, Việt Báo sẽ thực hiện một bước chuyển biến mới, xin được thông báo tuần tự như sau:
--- Bắt đầu từ đầu tháng 12/2019, Việt Báo sẽ chỉ ấn hành hàng tuần trên bản báo giấy, trong khi bản báo trên mạng (www.vietbao.com ) sẽ vẫn là nhật báo, cập nhật hàng ngày.
--- Điều hành Tuần Báo Việt Báo sẽ là Huỳnh Kim Quang. Bài viết xin quý văn hữu gửi trực tiếp tới email: quanghuynh@vietbao.com . Các bài gửi tới sẽ được anh HKQ đăng trên mạng Vietbao Online hàng ngày.
--- Tuần Báo Việt Báo, phát hành mỗi Thứ Sáu, sẽ tập trung vào văn hóa, văn học, nghệ thuật.... Ban Biên Tập thường trực gồm có Trần Dạ Từ, Nhã Ca, Nguyễn Xuân Nghĩa, Phan Tấn Hải, Trịnh Y Thư, Doãn Hưng, Hòa Bình, Nguyễn Thanh Huy, với sự góp mặt của các văn hữu khắp nơi.
--- Ban trị sự của Việt Báo gồm Hòa Bình Lê, Hằng Nguyễn và Tiffany Đoàn.
--- Kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2020, Việt Báo sẽ chuyển sang hoạt động hoàn toàn bất vụ lợi, nghĩa là ấn hành bản báo giấy tuần báo và bản nhật báo trên mạng trong quy chế 100% non-profit qua Viet Bao Foundation, một tổ chức bất vụ lợi, với mục đích bảo tồn và phát huy văn hóa, nghệ thuật nhằm nâng cao chất lượng đời sống.
--- Giải Viết Về Nước Mỹ (Writing for America Awards) sẽ hoạt động như thường lệ vẫn với điều hành của Viet Bao Foundation như hơn hai thập niên qua; bài viết gửi tới dự kiến sẽ đăng trên mạng hàng ngày, và được chọn lại để đăng trên báo giấy hàng tuần. Dự kiến Giải Viết Về Nước Mỹ vẫn vững bền và sẽ tăng ảnh hưởng để giúp xây dựng cộng đồng vững mạnh hơn.
-- Địa chỉ mới của tòa soạn tuần báo Việt Báo nằm tại:
14902 Moran Street, #B, Westminster, CA 92683; Tel: (714) 894-2500.
Mọi thắc mắc, xin e-mail về vietbao@vietbao.com  hoặc hangnguyen@vietbao.com
Một lần nữa, Việt Báo trân trọng cảm ơn quý văn hữu, quý thân chủ, quý thân hữu và độc giả đã hỗ trợ gần ba thập niên qua, và hy vọng sẽ tiếp tục được hỗ trợ trong những bước chuyển biến mới.

Ban Biên Tập Việt Báo

‘Định cư ở nước ngoài chỉ là ác mộng khi bạn không đủ xuất sắc’ - Thanh Trần


‘Nếu bạn không ở lại được thì là do năng lực chưa vượt trội hơn người bản xứ, chứ không phải vì di cư khổ nên không thèm ở’, chị Trần Như viết.
Bài viết dưới đây là của chị Trần Như, 38 tuổi, người Hà Nội, đang làm việc tại một công ty sản xuất phụ tùng ôtô ở Ontario, Canada. Chị Như cho biết, khi ở Việt Nam, vợ chồng chị đã có công việc và thu nhập tốt, vợ làm việc cho tổ chức nước ngoài, chồng có cơ sở kinh doanh riêng, có đầy đủ nhà lầu, xe hơi. Tuy vậy, lo lắng vì môi trường ô nhiễm, lúc con đi học lại gặp nhiều vấn đề nên khi có cơ hội, chị sang Canada làm việc, rồi đưa cả chồng, con qua đây. Sau 2 năm ở bên này, gia đình chị có cuộc sống rất thuận lợi nên dự định sẽ định cư lâu dài:
Di cư tới những nước phát triển hơn đang là xu hướng bùng nổ tại Việt Nam nhưng đây không phải là sự lựa chọn phù hợp cho mọi người.
Tôi từng làm cho nhà nước, tổ chức phi chính phủ, công ty đánh giá ISO của Đức, Mỹ và công ty sản xuất của Nhật khi ở Việt Nam. Hiện tôi làm trưởng phòng chất lượng cho một công ty sản xuất tại Canada. Khi ở Việt Nam, tôi làm việc 44 – 45 giờ/tuần, còn tại Canada, tôi chỉ làm 40 giờ, có phần nhàn nhã hơn và dành được nhiều thời gian cho con cái. Ngoài nghỉ thứ 7, chủ nhật, tôi còn có 7 kỳ nghỉ cuối tuần dài gồm hai ngày cuối tuần và một ngày nghỉ thường vào thứ hai. Tất nhiên kỳ nghỉ Giáng sinh dài nhất. Ngoài ra, các công ty sản xuất thường có cả kỳ nghỉ hè 1-2 tuần.
Ở đây, lương trả cho những người làm vị trí như tôi hoặc khối văn phòng thường theo năm, tức theo khối lượng công việc của vị trí đó, đôi lúc bận việc quá ở lại ngoài giờ cũng không có tiền làm thêm. Tuy nhiên, nếu có việc bận ra ngoài vài tiếng hoặc đến muộn, về sớm vài giờ, bạn chỉ cần thông báo cho người có liên quan là được. Những người không bận rộn gì ở nhà thì có thể làm lương theo giờ, làm ngoài giờ để được hưởng 150% lương, để có thêm tiền đi du lịch. Vậy nên có chuyện anh chồng làm kỹ sư cho Boeing lương trả theo năm còn chị vợ làm công nhân lương trả theo giờ nhưng bà vợ chịu làm thêm nhiều nên lương cao hơn cả anh chồng. Tôi còn biết một chú công nhân làm cho hãng sản xuất ôtô lớn, khi nghỉ hưu nhận được tiền từ quỹ công đoàn và các loại bảo hiểm cỡ 0,5 triệu đôla. Hằng tháng vẫn nhận tiền lương hưu đều đặn cộng với tiền tích lũy bao năm nên ông mua xe mui trần cổ và du thuyền nhỏ để tận hưởng cuộc sống.
Nhiều người cho rằng người nhập cư chịu thiệt thòi vì nước sở tại thường ưu tiên việc làm cho công dân của họ. Nhưng thực tế, nếu di cư hợp pháp đến Canada và có giấy phép làm việc, bạn có thể ứng tuyển mọi vị trí (trừ các việc liên quan đến an ninh quốc phòng). Không doanh nghiệp/tổ chức nào phân biệt đối xử về chủng tộc, giới tính, tôn giáo, tình trạng sức khỏe, tuổi tác trong quá trình tuyển dụng, bởi như vậy là phạm luật. Như tôi, chưa là thường trú nhân của Canada, nhưng vẫn xin được việc tốt, không bị ai kỳ thị.
Như vậy, nếu ai ra nước ngoài và khó xin việc, thì chỉ là do năng lực của họ chưa vượt trội hơn người bản xứ. Bạn có thể giỏi ở Việt Nam nhưng tiếng Anh của bạn hạn chế, ngay cả các bạn thi IELTS với điểm nói 7.0-8.0 thì vẫn gặp khó khăn nếu vào làm công việc liên quan đến kỹ thuật hoặc tài chính. Khi đó, từ chuyên ngành nhiều như “lá mùa thu” nên nếu bạn không chuẩn bị kỹ thì cũng không hiểu vấn đề. Không những thế, dân tới Canada từ rất nhiều nước khác nhau nên giọng nói đôi lúc khá khó nghe. Tôi từng làm việc với những khách hàng gốc Ấn, Nga, Ucraina, Hà Lan… , ban đầu nghe không hiểu hết được nhưng khi đã có vốn từ và hiểu biết thì sẽ thẩm âm tốt.
Bởi vậy, chuyện nhiều người đi du học xong không xin được việc để ở lại là hết sức bình thường. Mới học xong, chưa có kinh nghiệm, cũng không quá xuất chúng thì rất khó xin việc, ngay cả với người bản xứ. Bạn thử nghĩ xem, một năm có bao nhiêu ngàn người đi du học thì tỷ lệ bao nhiêu người xin được việc để ở lại. Vậy nên, nếu bạn không định cư được ở các nước phát triển, là do chưa đủ xuất sắc chứ không phải vì di cư khổ lắm nên không thèm ở.

 Phố Tàu Toronto có đủ loại trái cây miền nhiệt đới
Còn khi đã ở lại được, khẳng định được vị trí, giá trị của mình, bạn sẽ có rất nhiều điều thuận lợi chứ không chỉ mỗi nếm khổ ở xứ người.
Thứ nhất, bên này cuộc sống rất tiện nghi. Nhà có hệ thống sưởi và điều hòa, bạn có thể mặc đồ mùa hè quanh năm. Tất cả các ngôi nhà đều có hệ thống báo cháy theo quy định, nấu ăn hơi khói là chuông báo động réo inh ỏi. Thành phố 10.000 dân cũng có một trung tâm thể dục công cộng với hệ thống bể bơi nước ấm, sauna, xông hơi mà vé cũng chỉ 3 – 4 đôla một người mỗi lần. Nếu ai chăm đi tập, mua vé năm thì chỉ khoảng 220 đôla. Thành phố 20.000 dân như chỗ tôi ở thì có 2 trung tâm thể thao lớn và hiện đại.
Người dân nơi đây thích sống ở ngoại ô hơn vì có nhiều không gian cho hoạt động ngoài trời, họ thích mua cano nhỏ, thuyền kayak, nhà nào khá hơn mua du thuyền đi vi vu đây đó. Mùa đông lạnh thì người nghỉ hưu sẽ sang California (Mỹ) tận hưởng nắng ấm, mùa xuân lại quay về.
Ở đây, tôi cũng được hưởng dịch vụ y tế tốt. Bác sĩ, y tá thân thiện, hầu như chưa thấy ai phàn nàn về thái độ của nhân viên y tế. Một lần, tôi bị tai nạn xe hơi, khi vào nhập viện là 7-8 y tá, bác sĩ vây quanh. Một cô y tá bảo tôi: “Áo choàng của chị đẹp quá, tôi sẽ cởi ra chứ không cắt nó nhé”. Sau đó, một vị bác sĩ đến từ Somali nói tiếp: “Đúng rồi, đừng cắt bỏ chiếc áo, nó đẹp quá”.
Lần đó, tôi không phải trả một xu viện phí nào. Thẻ bảo hiểm y tế của chính phủ sẽ trả chi phí khám chữa bệnh. Thẻ bảo hiểm y tế của công ty sẽ trả 90% chi phí thuốc men. Tôi có ông anh bị bệnh viêm gan B, thuốc uống mỗi ngày một viên hết 27 đôla. Do vợ chồng anh đều đi làm nên thẻ bảo hiểm y tế của hai người trang trải hết, anh không phải chi trả gì.
Tất nhiên, khi muốn gặp bác sĩ, bạn cần đặt hẹn và tùy theo bác sĩ ở đâu mà lịch hẹn sẽ nhanh hay chậm. Nhiều bệnh viện ở các thành phố lớn quá tải nên cũng có tình trạng chờ hơn nửa ngày mới được khám.
Điều tôi thấy “được” nhất khi sang đây là là chuyện học hành của con cái. Con tôi học trường công giáo, trẻ ở đó rất lịch sự. Con tôi vốn rất nhút nhát. Khi ở Việt Nam, ngày nào đi học cháu cũng bị vài bạn to lớn hơn bắt nạt. Sang đây, cháu hoà nhập rất nhanh, chưa khi nào bị ai bắt nạt. Thi thoảng, cô hiệu trưởng còn tới ngồi đọc sách với cháu.
Ngoài ra, trường không gây áp lực bắt các bé phải học. Bé nào học giỏi, học kém đều được cô thưởng như nhau nên trẻ rất thích đi học. Chương trình học thiên về tư duy chứ không dạy học vẹt. Theo thống kê chỉ có 27% trẻ sẽ đủ giỏi để vào đại học, số còn lại sẽ học các trường nghề. Do vậy cha mẹ nếu muốn con vào top 27% kia thì nên dạy thêm ở nhà. Những người học nghề ra, nếu có tay nghề tốt, thu nhập của họ cũng tương đương kỹ sư, nên cha mẹ ở đây họ để con vui chơi và học theo sở thích. Một mặt trái của việc học nhẹ nhàng, không áp lực ở tiểu học là trẻ khi lên đại học nếu học quá căng thẳng là chúng không chịu được, lại xin chuyển xuống cao đẳng.
Tất nhiên, không ở đâu là thiên đường cả. Chỗ nào cũng có cái được, cái mất.
Tại nơi tôi đang ở, việc sử dụng dịch vụ đắt hơn Việt Nam (như vậy cũng đúng thôi, nếu không lấy đâu ra tiền trả lương cao cho người lao động). Thuế phải đóng cao hơn. Rau hơi đắt chút, nhất là vào mùa đông. Đi ăn phở đắt hơn ở Việt Nam. Nhà khá đắt vì Trung Quốc, Hàn, Nhật đổ tiền mua nhà ở Canada những năm gần đây nhiều quá.
Ăn hàng với các món phục vụ tại bàn khá đắt nhưng ăn buffet thì giá lại không cao  hơn ở Việt Nam. Có nhà hàng phục vụ cả càng cua huỳnh đế thoải mái nhưng giá cũng chỉ 25 đôla một người. Pizza, đồ ăn nhanh, cà phê giá cũng chỉ bằng hoặc thấp hơn giá tiền ở Việt Nam và so với thu nhập ở đây thì quá rẻ.
Tôi thấy đồ ăn mua ở siêu thị rất rẻ so với thu nhập, nhập chí nếu quy đổi ra tiền Việt. Nhiều mặt hàng như cá hồi, tôm hùm, thịt bò, trái cây đủ loại, kem, sữa chua, sữa, sữa tắm, mỹ phẩm, quần áo… vẫn rẻ hơn ở nhà nhiều. Bạn có thể ăn cá hồi, thịt bò, tôm sú hằng ngày. Chi phí mua đủ loại thực phẩm của nhà tôi (ăn theo sở thích chứ không cần phải so đo tiết kiệm) một tháng chừng 500 đôla… Như vậy, chỉ cần bạn đi làm thì chuyện ăn ngon, mua đồ hiệu ở xứ này không có gì là to tát.
Nhiều người nói mua nhà và xe ở nước ngoài là phải trả nợ cả đời. Điều này đúng, nhưng các bạn phải làm phép tính để so sánh mới trực quan được. Ở Việt Nam, lương vợ chồng bạn dù mỗi người 30 triệu/tháng (có nhiều người cao hơn nữa, nhưng thực tế có bao nhiêu phần trăm dân số được mức lương này), bạn đóng thuế thu nhập và bảo hiểm 3 triệu/tháng. Ước tính bạn sẽ chi cho con học ở trường tư khoảng 8 triệu, học tiếng Anh một triệu/tháng, mua thực phẩm cho cả nhà 10 triệu, đi ăn hàng 3 triệu, tiền điện nước một triệu, tiền xăng xe một triệu, nếu dùng ôtô thì chi phí xăng – gửi xe – phí đường cỡ 7 triệu. Như vậy bạn còn khoảng 25 triệu một tháng tức dư ra được 300 triệu/năm.
Nếu bạn mua nhà chung cư 3 tỷ thì bạn tiết kiệm 10 năm, mua xe một tỷ, bạn phải tiết kiệm hơn 3 năm. Đấy là về mặt lý thuyết, còn thực tế có rất nhiều khoản chi phát sinh như cưới xin, thăm hỏi, quà cáp, ốm đau, quần áo, du lịch, giúp việc… nên số tiền dành dụm còn lại không bao nhiêu. Vậy thì trừ khi bố mẹ làm doanh nhân, cán bộ… mới có tiền cho con đi du học hoặc đứa trẻ xuất sắc có học bổng, không thì tiền đâu cho con du học.
Ở Canada ai cũng tự lập, chuyện đi làm mua nhà trả góp 10 năm tới 30 năm là bình thường, không có gì là nghèo khổ hay là việc đáng thương với riêng người nhập cư cả. Thậm chí người nhập cư thường là những người có học thức và tài sản, họ còn mua nhà thời hạn ngắn hơn dân bản xứ nhiều.
Nếu 2 vợ chồng cùng đi làm, tiền trả nhà chiếm khoảng 30-50% thu nhập của một người, con đi học không mất tiền, các chi phí khác cũng không nhiều nên còn dư ra khá khá. Ai khéo tính toán có khi còn mua được thêm 1-2 căn nhà cho thuê. Xe hơi thì sẽ rẻ hơn khoảng 3 lần so với ở Việt Nam. Ai nhiều tiền thì mua xe xịn, ít tiền thì mua xe thường đã qua sử dụng.
Nói chung, tôi đang hạnh phúc với cuộc sống ở đây, do từ nhỏ đã đi học xa nhà và dễ hòa nhập nên không nhớ Việt Nam đến mức muốn bỏ về, nhưng nhớ gia đình. Ở bên này thuận lợi cho cả gia đình. Con cái không phải vất vả học tiếng Anh, bố mẹ không phải cày kéo vất vả để tích tiền cho con đi du học.
 Ai cũng có quyền lựa chọn nơi sống tốt và phù hợp cho sự phát triển của mình, gia đình. Tuy nhiên, các bạn thuộc tuýp khó hòa nhập, ngôn ngữ hạn chế thì phải cân nhắc thật kỹ.
Thanh Trần

Tiến Trình Vận Động Bãi Nhiệm và Hiểm Họa Của Tỷ Phú Hoàng Kiều


Bài Cậy Đăng Không Trả Tiền Số 10
Tiến Trình Vận Động Bãi Nhiệm và Hiểm Họa Của Tỷ Phú Hoàng Kiều
Luật Sư Nguyễn Quốc Lân
Đây là loạt bài Cậy Đăng Không Trả Tiền về những vấn đề gây tranh cãi trong cộng đồng. Các báo chí Việt ngữ hầu hết không muốn đăng vì nhiều lý do khác nhau. Tôi mong các bạn hãy tiếp tay phổ biến bài viết này trong khả năng của các bạn để giải quyết bế tắc này.
Cuộc vận động bãi nhiệm tại TP Westminster có thể bước vào giai đoạn thứ hai và hiểm họa của Tỷ Phú Hoàng Kiều đối với chính nghĩa và tương lai của cộng đồng càng trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu cuộc vận động thực sự bước vào giai đoạn thứ hai, đó là nếu Phòng Ghi Danh Bầu Cử (PGDBC) xác nhận có đủ chữ ký để tổ chức cuộc bầu cử bãi nhiệm, cộng đồng Việt Nam sẽ càng phân hóa hơn cả trong nhiều tháng qua. Cuộc bầu cử đó sẽ bao gồm không những nên hay không nên bãi nhiệm, mà còn có thêm nhiều ứng cử viên đối nghịch nhau với đầy những lập luận như bầu cho tôi vì tất cả các ứng cử viên kia đều là tay sai Hoàng Kiều, tay sai cộng sản hay đầy dẫy những tội lỗi cũ hay mới. Trong hoàn cảnh đó, chỉ có ông Tỷ Phú Hoàng Kiều và CSVN là thành phần hạnh phúc nhất vì thành trì chống cộng của cộng đồng Việt Nam tại hải ngoại đang tự hủy diệt.
Thực trạng của vận động thâu chữ ký
Nhóm vận động bãi nhiệm của ông Hoàng Kiều loan báo đã nộp hơn 11,000 chữ ký cho mỗi vị dân cử đang bị bãi nhiệm. Đây là con số thấp hẳn hơn những con số 16,000, 20,000 hay cả 25,000 đã đươc chính ông Hoàng Kiều và nguồn khác loan báo trước đây. Ngay cả trong buổi họp báo công bố kết quả, họ còn nhìn nhận là đã bỏ đi 37,000 hay 70,000 chữ ký không có giá trị. Với cách thức thâu thập chữ ký bừa bãi, ẩu thả và gian dối của nhóm này trong thời gian qua, không ai có thể xác nhận được mức độ tin tưởng của các chữ ký này, kể cả số chữ ký đang được nộp lên PGDBC để kiểm chứng.

Theo dõi buổi họp báo công bố kết quả thâu thập chữ ký, người ta không khỏi thắc mắc khi không thấy sự có mặt của ông Hoàng Kiều. Cũng vắng mặt là các luật sư đại diện cho ông tỷ phú này trong thời gian vận động bãi nhiệm vừa qua. Sự vắng mặt này rất có thể phản ảnh sự thiếu tin tưởng vào con số chữ ký họ đã thâu thập được. Cũng có thể là trong nội bộ họ đã có thảo luận là cám ơn ông tỷ phú đã gởi tiền cho chúng tôi, nhưng tốt hơn hết là ông không nên xuất hiện hay liên hệ gì đến chúng tôi. Thông thường những người háo danh như ông Hoàng Kiều thường muốn có tên hay hình ảnh của mình vào công trạng có tính cách lịch sử như thế này.
Nhóm vận động tranh cử còn loan báo là có khoảng 33% chữ ký trong số 11,000 đến cử tri gốc Việt. Đây là con số khó tin, nhưng chỉ tìm hiểu các dữ kiện từ hồ sơ bầu cử mới có thể xác nhận được. TP Westminster có khoảng 45,000 cử tri, trong đó có khoảng 20,000 cử tri gốc Việt, 15,000 cử tri da trắng, và 10,000 cử tri gốc Trung Mỹ hay các sắc dân khác.
Nhóm vận động bãi nhiệm vẫn thường tuyên bố rằng cuộc bãi nhiệm này là do cư dân TP Westminster chủ động, nhưng chính Ông David Johnson từ nhóm vận động bãi nhiệm đã nhìn nhận 80% sự đóng góp của ông Tỷ Phú Hoàng Kiều.
Nhưng bản báo cáo tài chánh của Ban Vận Động Westminster United (WU) cho thấy là nhóm này đã quyên góp được $5,189 trong khi ông Hoàng Kiều chi trả $518,870.02 cho chi phí vận động tính đến ngày 30 tháng 9, một tỉ lệ khoảng 99%. Như vậy cuộc vận động bãi nhiệm này là của cư dân Westminster hay của ông Hoàng Kiều?

Đó chỉ là bản báo cảo của nhóm WU. Người ta chưa thấy bản báo cáo từ chính ông Hoàng Kiều theo mẫu Major Donor trong đó sẽ ghi rõ hơn ai nhận bao nhiêu tiền từ ông Hoàng Kiều và dùng vào việc gì. Bản liệt kê này sẽ cho thấy rõ hơn thành phần tiếp tay với ông Hoàng Kiều sẽ gồm có những ai và mức độ như thế nào. Không chắc là ông Hoàng Kiều sẽ báo cáo đầy đủ các chi tiết chi tiêu đó. Nhưng nếu không báo cáo đầy đủ, bất cứ ai trong số người đã nhận tiền này vẫn có thể trở cờ để tố cáo ông tỷ phú để kiếm thêm một ít tiền nữa. Liệu ông Tỷ Phú Hoàng Kiều này có ngủ ngon được không nếu ông không báo cáo đầy đủ và nhóm người cơ hội chủ nghĩa (opportunists) này đang lãng vãng ở ngoài kia.
Thủ tục kiểm nhận chữ ký
Thủ tục kiểm nhận có đủ chữ ký hay không chỉ mới bắt đầu. PGDBC sẽ kiểm nhận từng chữ ký một để xác nhận mức độ hợp lệ của mỗi chữ ký. Trong tiến trình này, PGDBC sẽ so sánh chữ ký hiện có trong hồ sơ, với bằng lái xe hay thẻ căn cước, các chi tiết về tên, địa chỉ có trong hồ sơ ghi danh bầu cử. PGDBC còn kiểm chứng thêm các chi tiết về người thâu nhận chữ ký (circulator). Các chi tiết này nhằm xác nhận là có đúng những người đó đích thân thâu nhận chữ ký một cách hợp lệ và tuân thủ theo pháp luật hay không.

Vì Ban Vận Động Chống Bãi Nhiệm (BVDCBN) đã báo cáo lên các cơ quan chính quyền về hiện tượng thâu thập chữ ký một cách gian lận vì không công bố rõ lý do một cách thành thật, các chi tiết về người thâu chữ ký này sẽ giúp các nhà điều tra tìm đến cử tri đã ký tên với ai để tìm hiểu xem là họ được giải thích hay thông báo như thế nào khi ký tên vào mẫu đơn bãi nhiệm này.
Sau khi kiểm nhận hết tất cả các chữ ký đã được giao nộp, PGDBC sẽ kiểm nhận các mẫu đơn xin thâu hồi chữ ký mà BVDCBN đã thâu góp trong thời gian qua. Có khoảng hơn 1,000 mẫu đơn này đã được nộp vào PGDBC. Các mẫu đơn này nếu được công nhận sẽ được dùng để loại ra các chữ ký xin bãi nhiệm đã được xác nhận.
Tiến trình này có thể kéo dài đến 30 ngày làm việc, có nghĩa là khoảng 40 ngày tính cả ngày cuối tuần hay ngày lễ. Nếu PGDBC xác nhận không có đủ 8,736 chữ ký theo luật định, cuộc vận động bãi nhiệm coi như chấm dứt. Nếu có đủ chữ ký, PGDBC sẽ thông báo cho Hội Đồng Thành Phố Westminster quyết định chọn ngày bầu cử bãi nhiệm.
Tiến trình bầu cử bãi nhiệm
Sau khi được thông báo là đã có đủ chữ ký, Hội Đồng TP Westminster (HĐTP) sẽ quyết định một ngày bầu cử. Sau khi tiếp nhận kết quả kiểm nhận chữ ký, HDTP có 14 ngày để chọn ngày bầu cử trong phiên họp thường lệ. Theo luật định, ngày bầu cử bãi nhiệm phải được tổ chức trong vòng 88 đến 125 ngày sau đó.

Một vấn đề đang được đặt ra là ngày bầu cử có rơi vào ngày 3 tháng 3 năm 2020 để cùng với cuộc bầu cử sơ bộ (primary election) hay không. Nếu cùng ngày, sẽ có đông cử tri tham gia bầu cử và do đó phiếu bầu của cử tri gốc Việt sẽ bị yếu đi. Nếu bầu cử riêng sau đó, sẽ có ít người tham gia bầu cử và do đó phiếu bầu của cử tri gốc Việt sẽ có tác động nhiều hơn.
Trong cuộc bầu cử này, các cử tri tại TP Westminster sẽ phải bỏ phiếu cho hai câu hỏi là (1) có đồng ý bãi nhiệm hay không và (2) chọn ai trong số ứng cử viên để thay thế người này cho mỗi vị dân cử. Như vậy các cử tri sẽ có tối thiểu 9 lựa chọn, và nếu chức vụ nào có nhiều ứng cử viên thay thế thì có thể có đến 10 hay nhiều chọn lựa hơn. Các vị dân cử đang được bãi nhiệm không được ghi danh tranh cử lại trong cuộc bầu cử bãi nhiệm này.

Như vậy cuộc bầu cử, nếu xảy ra, thì rất lộn xộn. Các cử tri không những phải chọn lựa nên hay không nên bỏ phiếu chấp thuận bãi nhiệm, mà còn chọn ứng cử viên nào để thay thế vào chỗ chống đó. Các ứng cử viên sẽ gặp khó khăn khi vận động mạnh mẽ về hướng chống hay hỗ trợ bãi nhiệm trong khi vận động bầu cho mình và không bầu cho những người khác. Các cử tri sẽ phải chọn lựa nhiều khuynh hướng đối chọi lẫn nhau. Và sự phân hóa trong cộng đồng Việt nam do đó sẽ tệ hại nhiều hơn so với hiện nay.
Cộng Đồng Việt Nam Cần Phải Làm Gì?
Cho dầu cuộc vận động bãi nhiệm có thực sự tiến vào giai đoạn bầu cử bãi nhiệm hay không, cộng đồng Việt Nam cần phải có những hành động cụ thể để bảo vệ sức mạnh chính trị của cộng đồng.

1. Tiếp tục lên tiếng phản đối sự sách nhiễu của ông Hoàng Kiều trong khả năng có thể được. Chúng ta không thể nào trông mong vào các tổ chức cộng đồng, đoàn thể hay truyền thông lên tiếng dùm chúng ta vì ảnh hưởng của đồng tiền từ ông Tỷ Phú Hoàng Kiều đang đè nặng lên hầu hết mọi thành phần trong cộng đồng.
2. Phát động chiến dịch ghi danh bầu cử. Trong cuộc phân hóa tương tàn hiện nay cũng như sắp tới, sức mạnh chính trị của cộng đồng Việt Nam sẽ bị suy yếu đi rất nhiều. Cộng đồng đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử sơ bộ vào tháng 3 năm 2020 và tổng quát vào tháng 11 sau đó, trong đó nhiều chức vụ quan trọng trong các cấp chính quyền đang bị thử thách như dân biểu tiểu bang, giám sát viên quận, nghị viên thành phố, hội đồng giáo dục và các khu vực đặc biệt. Các đối thủ chính trị của cộng đồng Việt nam sẽ lợi dụng sự suy yếu này để gây phân hoá thêm trong cộng đồng để thủ lợi cho cá nhân mình.

Thursday, November 14, 2019

96 phút với Thượng Tọa Thích Trí Quang (5.5.1966)

Ngô Thế Vinh & Phạm Ðình Vy
Thượng Tọa Thích Trí Quang viên tịch tại chùa Từ Ðàm, Huế, hôm 8 Tháng Mười Một, 2019, thọ 96 tuổi. Trong hình là lễ di quan Thượng Tọa Thích Trí Quang vào hôm 11 Tháng Mười Một, 2019. (Hình: phattuvietnam.net)
Lời Dẫn Nhập: Ðã 44 năm sau cuộc chiến tranh Việt Nam, vẫn còn những câu hỏi chưa có lời giải đáp. Chỉ riêng tên tuổi Thích Trí Quang đã gây ra rất nhiều tranh cãi. (1) Có nhiều nhãn hiệu gán cho ông: với một số người Việt chống Cộng thì cả quyết Thích Trí Quang là Cộng Sản đội lốt tu hành hoạt động với sự chỉ đạo của Hà Nội; nhưng ngay với giới chức Cộng Sản cũng đã từng coi Trí Quang là một loại CIA chiến lược; còn theo tài liệu giải mật của CIA thì đánh giá Trí Quang không phải Cộng Sản, mà là một nhà tu hành đấu tranh cho hòa bình và muốn sớm chấm dứt chiến tranh. Thêm nguồn tài liệu còn lưu trữ về những cuộc đàm luận giữa Trí Quang và các giới chức Hoa Kỳ, cho rằng Trí Quang chống Cộng mạnh mẽ và hiểu được sự việc sử dụng quân đội Hoa Kỳ để chống lại Cộng Sản Bắc Việt và Trung Cộng.
Và trong phần trả lời phỏng vấn của báo Sinh Viên Tình Thương 1966, cách đây 53 năm, khi “đề cập tới sự nguy hiểm của Cộng Sản, TT Trí Quang đã so sánh họ với những chiếc lá vàng có đóng đinh, phải cần tới một cơn gió lốc cách mạng thổi đúng hướng, không phải làm bay những niềm tin mà là bốc sạch đám lá vàng có đóng đinh là Cộng Sản.”
Vậy thì đâu là sự thật? Ðâu là con người thật của Thích Trí Quang? Như câu hỏi trong phim Rashomon, một kiệt tác điện ảnh của Nhật Bản. Người viết sẽ không đưa ra một kết luận nào về chân dung TT Thích Trí Quang, nhưng muốn trở lại bối cảnh chính trị xã hội của thập niên 1960s, khi mà tên tuổi Trí Quang hầu như gắn liền với những biến động thời bấy giờ.
Từ sau 1975, Thượng Tọa Trí Quang sống lặng lẽ những năm tháng cuối đời trong ngôi chùa Già Lam ở Gò Vấp Sài Gòn, rồi sau đó trở về chùa Từ Ðàm Huế. Và mới đây, khi tin Thích Trí Quang vừa viên tịch ngày 8 Tháng Mười Một, 2019 ở tuổi 96 (ông sinh năm 1923) cũng tại chùa Từ Ðàm, Huế (6) – nơi chúng tôi thực hiện cuộc phỏng vấn ngày 5 Tháng Năm, 1966, cách đây cũng đã hơn nửa thế kỷ. Trên báo chí truyền thông và dư luận trong và ngoài nước lại dấy lên những ý kiến rất khác nhau về ông, nhưng các thông tin về ông thì lại rất ít.
Nhìn lại thập niên 1960, trong khi tin tức về các phong trào Phật Giáo tranh đấu ngoài miền Trung rất nhiễu loạn, thì tại Sài Gòn, ngoài một cuộc phỏng vấn hiếm hoi dành cho tuần báo Time ngày 22 Tháng Tư, 1966 với hai ký giả McCulloch và James Wilde (2); TT Trí Quang sau đó trở ra Huế và rất ít khi dành cho báo giới Tây phương những cuộc tiếp xúc nào khác. Riêng với “Tình Thương” tuy chỉ là tờ báo của Sinh Viên Y Khoa nhưng lại rất quan tâm theo dõi thời cuộc, nên hai phóng viên Phạm Ðình Vy (5) và Ngô Thế Vinh được sự chỉ định của tòa soạn, đã bay ra Huế, được gặp và thực hiện cuộc phỏng vấn Chín Mươi Sáu Phút với Thượng Tọa Thích Trí Quang buổi chiều ngày 5 Tháng Năm, 1966 tại chùa Từ Ðàm Huế. Và bài phỏng vấn này đã được đăng ngay trên báo Tình Thương số 29, 1966, và đã được phóng viên của US News & World Report xin dịch sang tiếng Anh nhưng rồi không rõ lý do, bài báo đã không được phổ biến sau đó.
Và nay qua bộ báo Tình Thương mà Thư Quán Bản Thảo của nhà văn Trần Hoài Thư (4) mới tìm lại được từ Thư Viện Ðại Học Cornell, trong đó có số báo Tình Thương 29, với 4 trang 2-3-4-5 đăng trọn vẹn cuộc phỏng vấn đã thực hiện từ hơn nửa thế kỷ trước. Chúng tôi cho phổ biến bài báo này – với không bình luận, không ngoài mục đích chỉ muốn cung cấp tới các bạn trẻ và các sử gia tương lai có thêm một sử liệu hiếm quý về Thượng Tọa Thích Trí Quang tưởng như đã thất lạc. (Ngô Thế Vinh)
***
Chín mươi sáu phút với Thượng Tọa Thích Trí Quang (05.05.1966)
Ðộng cơ thúc đẩy
Với những rối loạn chính trị trong tuần lễ vừa qua, có một hiện tượng TRÍ QUANG trên khắp các báo chương ngoại quốc. Tuần báo Time coi ông như xuất hiện một Machiavel mới, trong khi báo L’Express gán cho ông là mẫu người đang làm rung động cả Mỹ quốc, đó là chưa kể tới những bài báo nói về ông đăng trên US News and World Report và Newsweek… Hiện tượng trên cũng được các báo Việt ngữ toa rập theo, thích thú đem ra phiên dịch và đăng tải; nhiều người coi đó như một khám phá mới lạ về một nhà tu hành tài ba, nhiều quyền lực nhưng cũng rất bí ẩn và khó hiểu.
Ðã từ lâu chúng tôi vẫn có thành kiến với các nhà báo ngoại quốc khi họ nhận định về các vấn đề Việt Nam và chúng tôi thành thật tin tưởng rằng không một người ngoại quốc nào am hiểu vấn đề Việt Nam bằng chính những người Việt. Cái thái độ dễ dàng tin cậy vào mấy ông nhà báo ngoại quốc trong công việc tìm hiểu đất nước mình nếu không bắt nguồn từ một thái độ ỷ lại của báo chí Việt thì cũng đang coi là một hiện tượng quái gở.
Trở lại trường hợp Thích Trí Quang, từ nhận định bảo ông là Cộng Sản đến ý nghĩ một tay quốc gia cực đoan, hình như chỉ cần một chút ngộ nhận. Nghĩ rằng tôn giáo sẽ còn đóng một vai trò quan trọng trong tương lai chính trị miền Nam, việc tìm hiểu mẫu một nhà tu-hành-dấn-thân đang có nhiều ảnh hưởng là điều cần thiết, đó là lý do cuộc gặp gỡ Chín mươi sáu phút với Thượng Tọa Thích Trí Quang buổi chiều ngày 5 Tháng Năm, 1966 tại chùa Từ Ðàm Huế.
Những sai lầm của Time
Hình như có một sự khác biệt rất xa giữa thực trạng miền Trung và các tin tức thổi phồng trên báo chí. Sau hơn bốn tuần lễ tranh đấu, Huế đã có một khuôn mặt sinh hoạt bình thường ngoại trừ những biểu ngữ khẩu hiệu còn treo dán rải rác, các chữ Bãi Khóa Bãi Thị kẻ sơn còn lưu vết trên nền tường; các cô nữ sinh Quyết Tử đã lại tóc thề áo dài trắng tới trường đi học, súng ống cũng được trả lại cho quân đội, đài phát thanh cho đọc thông cáo kêu gọi tất cả sinh viên họp đại hội để bàn về bình thường hóa sinh hoạt đại học.
Bìa báo Sinh Viên Y Khoa Tình Thương số 29 phát hành Tháng Năm, 1966. [Tư liệu Ngô Thế Vinh]
Nơi bến Tòa Khâm, ngay trước khu đại học, các tàu há mồm của Mỹ đang đổ lên bến chồng chất những thực phẩm và đạn dược, đám trẻ con xúm quanh đùa rỡn với những anh lính Thủy Quân Lục Chiến Mỹ. Trước trụ sở Thông Tin ngoài các khẩu hiệu đòi bầu cử Quốc Hội, chống chánh phủ trung ương, còn có khẩu hiệu lên án Việt cộng pháo kích vào Thành Nội sát hại dân chúng… Dấu vết những ngày máu lửa chỉ có vậy.
Trên dốc tới Nam Giao, chùa Từ Ðàm vẫn yên tĩnh nằm đó. Ngoài một số đệ tử đi lễ chùa, trong sân không có chút náo nhiệt của những phút tranh đấu. Nơi nhà Trai, trong bộ đồ rộng trắng, Thượng Tọa Trí Quang đang ngồi bình thản đánh cờ với một cụ già, ngồi cạnh đó là một nhà sư trẻ Thích Mẫn Giác.
Khi chúng tôi tới ván cờ đã mãn với phần thắng về phía thượng tọa, dĩ nhiên. Tuy chưa giáp mặt ông lần nào, chúng tôi đã biết mặt thượng tọa qua hình ảnh báo chí, và đặc điểm đầu tiên để nhận ra ông là đôi mắt vô cùng sắc sảo. Không với một cử chỉ xa cách nghiêm trọng, không với cả tia nhìn mãnh liệt như thôi miên, thượng tọa vui vẻ tiếp chúng tôi qua những nụ cười dễ gây thiện cảm và những cử chỉ tự nhiên thoải mái.
Vào đề ngay, chúng tôi nhắc tới những lời tuyên bố của thượng tọa trên các báo chí ngoại quốc, đặc biệt là bài của tuần báo Time (2).
Thượng tọa cho biết:
-Họ có tới gặp tôi hỏi ý kiến, tôi cũng có trả lời họ một số những câu hỏi, nhưng khi bài đăng có cả những ý kiến mà tôi không hề nói, tính tôi không bao giờ muốn đính chính, bởi vậy trong các bài báo đó có những điều sai lạc.
Chẳng hạn tuần báo Time gán cho tôi óc bài ngoại gay gắt và nhất là muốn quay lại thời hoàng kim của đời nhà Lý là một điều hoàn toàn bịa đặt.
Không bao giờ tôi chủ trương như vậy; hơn nữa công thức đời nhà Lý với những thày chùa hăng hái nắm quyền chính hoàn toàn không còn thích hợp với thời đại bây giờ, mơ ước điều đó là vô lý. Cũng như khi hỏi tôi về Quốc Hội, tôi chỉ nhấn mạnh với họ ở mấy điểm: số người đi bầu, sự xâm nhập của Việt cộng và cách bầu gián tiếp người lãnh đạo hành pháp qua một Quốc Hội trung gian.
Còn về tiểu sử thượng tọa, ông cho rằng đó chỉ là tài liệu không xác thực của công an.
Xem ra bài báo Time đã mô tả nhiều điều không đúng ý thượng tọa nhưng chúng tôi không muốn đi sâu vào thêm.
Chiến tranh hay hòa bình
Từ những nhận định cho ông có óc bài Mỹ, nhiều người e sợ rằng Quốc Hội đầu tiên được thiết lập với ảnh hưởng của Phật Giáo sẽ biểu quyết yêu cầu Mỹ rút lui khỏi Việt Nam để đi tới thương thuyết và chấm dứt chiến tranh. Thượng tọa cho rằng:
– Bây giờ còn quá sớm để nói tới nên thương thuyết hoặc tiếp tục chiến tranh. Chỉ biết rằng chính quyền hiện tại chẳng đại diện cho một ai và hậu quả là tình trạng vô cùng bi thảm về chính trị cũng như quân sự. Nói chiến tranh thì chẳng ra chiến tranh, nói thương thuyết thì lại càng nhục nhã, chỉ có Mỹ với Hà Nội mà không ai đếm xỉa tới chính phủ Sài Gòn. Bởi vậy, chúng ta bắt buộc phải có một Quốc Hội, một chính quyền dân cử, tạo một khuôn mặt quốc gia cho đúng nghĩa một Quốc Gia, việc chiến hay hòa là do nơi Quốc Hội. Nếu tiếp tục chiến tranh thì lúc đó mới đúng nghĩa là một cuộc chiến tranh và nếu thương thuyết thì đó đúng là một cuộc thương thuyết nghĩa là chúng ta đã có một ưu thế.
Phải ngồi trên chiếc xe lúc đó mới nói tới chuyện lái tới hoặc lui. Ðó là phải cho có một Quốc Hội. Và tôi cũng không dại gì đính chính là không muốn thương thuyết để mang lấy tiếng hiếu chiến.
Khi nhắc đến giải pháp Trung Lập mà có người nghĩ rằng đó là chủ trương tương lai của Phật Giáo, Thượng Tọa Trí Quang nói:
-Nếu có thương thuyết để tiến tới giải pháp trung lập thì nền trung lập đó phải như thế nào. Người liều lĩnh nhất cũng không thể chấp nhận một hoàn cảnh như Lào. Pathet Lào trước đó là một phe nổi loạn, hiệp ước đình chiến 62 ở Lào là một công khai chấp nhận cuộc chiến tranh đó, Pathet Lào đương nhiên được hợp thức hóa và lại tiếp tục chiến đấu và thực sự không có một nền trung lập ở Lào. 
Như Việt Nam với tình trạng hiện giờ, một ký kết như thế là đương nhiên chấp nhận Việt Cộng và chỉ trong sáu tháng là miền Nam rơi vào tay họ. Bởi vậy tôi vẫn nghĩ phải có chiếc xe cái đã, một Quốc Hội được đa số dân chúng đi bầu, đến lúc đó hãy tính xa hơn. Mọi dự đoán trước theo tôi là quá sớm.
Nguyệt san Sinh Viên Y Khoa Tình Thương số 29: Ðăng trọn vẹn cuộc 
phỏng vấn 96 phút với Thượng Tọa Thích Trí Quang ngày 5 Tháng Năm, 
1966 tại chùa Từ Ðàm, Huế. [Tư liệu Ngô Thế Vinh]
Một Quốc Hội khó khăn Khi đề cập tới những khó khăn của một Quốc Hội sắp tới: Cộng Sản, chính quyền hiện tại và người Mỹ; Thượng tọa cho rằng:
-Hơn ai hết, người dân quê Việt Nam đã có kinh nghiệm Cộng Sản là thế nào rồi và họ biết rõ ai là Cộng Sản ai không. Bởi vậy không đáng lo ngại sự xâm nhập của Việt Cộng vào Quốc Hội.
Còn về phía chính quyền, Phật Giáo đã giữ đúng lời hứa và để cho chính quyền có cơ hội thực hiện lời cam kết của mình với dân chúng về vấn đề Quốc Hội. Nếu là một chính quyền thiện chí họ hãy tỏ thiện chí đó trong việc đi tới một Quốc Hội. Nếu chính quyền phản bội thì không những lịch sử sẽ phán xét họ mà chính dân chúng sẽ có ngay phản ứng. Việc duy trì chính phủ hiện thời cho tới ngày bầu Quốc Hội cũng là một cách để những tướng lãnh phản bội âm mưu phá hoại không có cơ hội lẩn tránh hèn nhát những trách nhiệm mà họ gây ra trước lịch sử.
Còn người Mỹ thực tâm muốn miền Nam có một Quốc Hội hay họ muốn ngăn cản, điều đó chưa thể đo lường được, nhưng điều quan trọng là chúng ta phải tin ở mình và không nên có những hành động làm cho người Mỹ khiếp sợ.
Các tướng lãnh sau Quốc Hội
Khi đề cập đến vai trò các tướng lãnh hiện thời và sau ngày có Quốc Hội, Thượng Tọa Trí Quang nhận định:
– Nào là tình trạng chiến tranh, nguy cơ của Cộng Sản, các tướng lãnh kêu gọi dân chúng, tôn giáo, đảng phái phải đoàn kết thì chính họ lại chia rẽ hơn ai hết. Họ tranh giành quyền hành, thanh toán nhau vì quyền lợi và loại dần những tướng lãnh có công khác. Nhưng trước sự chống đối của dân chúng, trước hiểm họa đe dọa họ liên kết chặt chẽ hơn ai hết để bảo thủ quyền lợi và lũng đoạn dân chủ. Bởi vậy mối băn khoăn chính của nhiều người là làm sao trả họ về vị trí thuần túy quân sự, gây lại sức mạnh uy tín và kỷ luật quân đội cùng phục hồi danh dự cho những tướng lãnh có công khác.  
Hiện thời người ta phải chứng kiến một trung ương các tướng lãnh chỉ âm mưu thanh toán nhau để tự đi đến chỗ đào thải. Tại các địa phương dân chúng vẫn dành nhiều cảm tình cho các tướng lãnh trong sạch có công với Cách Mạng Tháng Mười Một. Như Trung Tướng Ðính được dân chúng miền Trung chấp nhận cũng ở trong trường hợp đó.
Với người Mỹ
Cuộc tranh đấu cho Quốc Hội vừa qua có pha mùi Bài Mỹ khiến cho nhiều e ngại và tự đặt ra nhiều giả thuyết về sự lợi dụng của Cộng Sản. Với vai trò của người Mỹ ở Việt Nam, Thượng tọa Trí Quang cho rằng:
– Sau cuộc cách mạng 63, người Mỹ được hưởng ở Việt Nam vô số lợi lộc: gia tăng gấp bội quân số, chiếm được những căn cứ tốt như Ðà Nẵng, Cam Ranh; được thêm cả nước Thái Lan. Không chắc người Mỹ thực tâm muốn chống cộng tại Việt Nam, họ muốn duy trì Cộng Sản, duy trì cuộc chiến tranh này để thủ lợi. Vì nếu thực tâm người Mỹ muốn, họ có thể làm khá hơn nhiều cục diện bây giờ bằng cách trợ giúp Việt Nam vừa chống cộng vừa xây dựng những căn bản dân chủ hơn là nâng đỡ những chính phủ tay sai. Ðiển hình là vụ Ðà Nẵng vừa qua.
Một trường hợp Ðà Nẵng
Theo thượng tọa thì nhờ phước ông bà mới không xảy ra vụ đổ máu tại Ðà Nẵng. Ngoài trách nhiệm lỗi lầm của ông Kỳ trước lịch sử còn những trách nhiệm lớn lao của Mỹ. Việc người Mỹ sử dụng những chiếc C130 để chở những tiểu đoàn Thủy Quân Lục Chiến và xe tăng ra đàn áp phong trào dân chúng đấu tranh tại miền Trung là một lỗi lầm không thể tha thứ, thượng tọa nói:
– Chỉ cần một chút nữa là xẩy ra đổ máu lớn lao với trách nhiệm nặng nề về phía người Mỹ. Lịch sử Mỹ Thế Kỷ Hai Mươi sẽ có ba vết nhơ: ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản, đàn áp nền Cộng Hòa San Domingo và vết nhơ thứ ba là vụ Ðà Nẵng.
Một chính phủ Phật Giáo
Khi nhắc tới nhận định của Tuần Báo Newsweek cho rằng sở dĩ Thượng Tọa Trí Quang đòi bầu cử gấp rút một Quốc Hội vì ông tin rằng tổ chức Phật Giáo sẽ thắng thế trong cuộc bầu cử đó và chính phủ tương lai sẽ là một chính phù Phật Giáo với bàn tay chi phối trực tiếp của chùa chiền, Thích Trí Quang đã phủ nhận mạnh mẽ ý kiến đó và bày tỏ rằng:
– Quan niệm đó không những không có lợi gì mà còn làm mất Danh Dự của Phật Giáo. Tôi hoàn toàn không mong muốn như vậy. Kinh nghiệm cho thấy với những chính phủ tạm thời dù được hậu thuẫn của tôn giáo này hay tôn giáo khác chỉ cần những cuộc biểu tình vài trăm người cũng đủ sụp đổ. Như một chính phủ thành lập do hậu thuẫn của Phật Giáo sẽ gặp ngay những khó khăn với các tôn giáo bạn, không làm được việc gì mà chính Phật Giáo lại mang tiếng. Bởi vậy Phật Giáo không bao giờ muốn tái diễn nhưng lỗi lầm của thời ông Diệm.
Tranh đấu cho Quốc Hội, Phật Giáo chỉ muốn xây dựng một cái gì thực sự cho quốc gia dân tộc trong đó không phải chỉ có những Phật tử mà là cả những thành phân Tôn giáo bạn và các tầng lớp dân chúng.
Quốc Hội, chính phủ sẽ không đại diện cho một ưu thế riêng nào mà là đại diện xứng đáng của dân chúng.
Thầy Tuệ Sĩ viếng Thượng Tọa Thích Trí Quang.
Chiến tranh tôn giáo
Rối loạn Tháng Tám, năm 1964, với những vụ thảm sát trong thành phố vẫn lá ám ảnh đen tối trong đầu óc nhiều người. Sự cọ xát giữa hai tôn giáo trong những ngày gần đây làm thức dậy nỗi ám ảnh đó. Viễn tượng một cuộc chiến tranh tôn giáo đã được một số báo chí e ngại nhắc tới. Theo ý thượng tọa sự thật sự đe dọa đó như thế nào.
Thích Trí Quang cho rằng:
-Sự e ngại đó quá đáng và không thể nào có. Những đáng tiếc hồi Tháng Tám là do âm mưu của Nguyễn Khánh, hoàn toàn ngoài ý muốn của các vị lãnh tụ Tôn giáo. Khi phải tiếp xúc với những vị lãnh đạo tôn giáo bạn, tôi có nói rằng chẳng thà thực sự có một cuộc chiến tranh tôn giáo vì quyền lợi hai phía; nhưng mâu thuẫn quyền lợi đó hoàn toàn không có. Bởi vậy không vì lý do gì để xảy ra những điều đáng tiếc mà nguyên nhân chỉ tại một anh tướng Kaki đứng ở giữa.
Tín đồ hay công dân
Việc tiến tới Quốc Hội Lập Hiến một cách nhanh chóng là công của Phật Giáo, nhiều người nghĩ như vậy. Ðó là điều mà Thượng Tọa Trí Quang không muốn.
Ông nói:
-Một phong trào đấu tranh có màu tôn giáo sẽ gặp nhiều khó khăn, tự nó gây ra những mặc cảm thắng bại nơi các tôn giáo bạn. Bởi vậy tôi vẫn muốn các phong trào tranh đấu dân chủ phát xuất tự quần chúng không mang màu sắc tôn giáo, nếu có lợi cho tổ quốc, Phật Giáo sẽ đứng sau hậu thuẫn. Trong cuộc xáo trộn vừa qua, khi gặp các đại diện Hội Đồng Ðô Thành, tôi có nói: quý vị là đại diện cho các tầng lớp dân chúng, nếu chính quý vị đứng ra tranh đấu cho Quốc Hội, Phật Giáo sẽ đứng sau ủng hộ quý vị. Và trong thâm tâm tôi mong muốn như vậy.
Sau khi tỏ ý không tin tưởng vào thực lực các đảng phái quốc gia, thượng tọa cho rằng vai trò tranh đấu cho tự do dân chủ chính là bổn phận của thanh niên sinh viên chứ không phải của Phật Giáo hay một tôn giáo nào.
Thượng tọa nói:
-Tôi hiểu rằng khi các anh em sinh viên tham dự cuộc tranh đấu chống ông Diệm năm 1963, anh em nhìn các vị thượng tọa hồi đó khác bây giờ. Tôi muốn được giữ nguyên cái nhìn lúc trước, bởi vậy tôi muốn Phật Giáo cũng như các tôn giáo bạn được trở về vị trí của mình. Phật Giáo bất đắc dĩ phải đứng ra lãnh đạo các cuộc đấu tranh là một điều tôi thấy rất chướng.
***
Niềm tin tất thắng
Trái hẳn với triết lý nhà Phật hiểu theo nghĩa thông thường là xuất thế và yếm thế, Thượng Tọa Thích Trí Quang mang khuôn mặt của một nhà tu hành mới: một Nhà-Sư-Dấn-Thân, dấn thân vào tất cả những biến động xã hội, dùng tất cả những uy tín và quyền năng sẵn có để lèo lái tới một cảnh đời thích hợp với sự phát triển của đạo giáo.
Với con mắt nhận xét tinh tế về thời cơ đúng lúc, với niềm kiêu hãnh cao độ về nhân cách Á Ðông của mình cộng thêm với tinh thần quốc gia cực đoan cố hữu, triết lý hành động kỳ lạ của Thích Trí Quang ở nơi niềm tin sắt đá về sự tất thắng trong mọi mưu lược tranh đấu. Tên ông đồng nghĩa với những âm mưu nhưng chính ông muốn đối thủ phải kính trọng cái nhân cách Á Ðông của mình nên mọi hành động của ông đều được báo trước.
Thượng tọa nói:
-Nhiều người gán cho tôi mối liên hệ mật thiết với ông Lodge, sự thật không có. Với ông Lodge hay Taylor (3) cũng vậy, mỗi lần tranh đấu tôi đều gặp, nói cho họ biết lập trường của Phật Giáo thế nào, còn người Mỹ muốn sao tùy họ. Tôi hành động đều có báo trước ít nhất là 24 tiếng. Như vụ tranh đâu gần đây tôi chỉ gặp ông Lodge có một lần, nói rõ lập trường của Phật Giáo về Quốc Hội. Ông ta nói Thượng tọa nên nghĩ lại. Tôi chỉ cười và trả lời đã nghĩ rồi. Có vậy thôi. Còn dư luận cho rằng ông Kỳ đã gặp tôi trước vụ hạ Trung Tướng Thi là hoàn toàn bịa đặt. Tôi chưa hề gặp ông Nguyễn Cao Kỳ một lần nào.
Lá vàng và gió lốc
Có lá vàng thì phải có gió lốc. Ðó là câu so sánh của Thượng Tọa Trí Quang với hiện tình người Mỹ và Cộng Sản:
-Lá vàng đó là Cộng Sản, và gió lốc chính là người Mỹ. Muốn chống Cộng thì phải cần tới người Mỹ, thế thôi. Ðối với tôi, những ảnh hưởng ngoại lai chỉ nên dùng như những phương tiện chứ bảo chấp nhận thì không.
Ðề cập tới sự nguy hiểm của Cộng Sản, ông nói họ không phải chỉ là những chiếc lá vàng làm nhớp nhà mà là những chiếc lá vàng có đóng đinh.
Vì khía cạnh chống Mỹ trong các phong trào tranh đấu vừa qua của Phật Giáo, có báo ngoại quốc cho rằng Thượng Tọa Trí Quang muốn đuổi Mỹ. Thượng tọa nói:
-Người Mỹ rất ngờ nghệch, họ không phân biệt được giữa Bài Mỹ và Chống Mỹ. Bài Mỹ là một thái độ thù ghét đương nhiên, dù người Mỹ có làm hay đến đâu cũng vẫn bị ghét bỏ, có khi lại còn thù ghét hơn. Trong khi Chống Mỹ là một thái độ phản kháng xây dựng. Bởi quan niệm hai người cùng ngồi trên một chiếc xe, thấy người kia lái bậy thì người nọ phải giành lấy mà lái nếu không muốn rớt xuống hố. Các phong trào vừa qua không mang tính chất bài Mỹ mà là chống Mỹ; chống Mỹ đã ngăn cản việc đi tới Quốc Hội, chống Mỹ đã hậu thuẫn những chính phủ tay sai thối nát, chống Mỹ đã giúp phương tiện đàn áp Ðà Nẵng.
Thì ra thái độ của thượng tọa là muốn cảnh giác người Mỹ. Cơn gió lốc phải được thổi đúng hướng, không phải làm bay những niềm tin mà là bốc sạch đám lá vàng có đóng đinh là Cộng Sản.
Chùa Từ Ðàm, Huế 05.05.1966
[Trích Nguyệt san Tình Thương, số 29, 1966]
Ghi chú:
1- Only Religions Count in Vietnam: Thich Tri Quang and the Vietnam War. James McAllister; Department of Political Science, Williams College, Williamstown, MA 01267
2- A Talk with Thich Trí Quang. McCulloch, James Wilde. Time Magazine, April 22, 1966 Ả Vol. 87 No.
3- Henry Cabot Lodge, Ðại sứ Hoa kỳ tại Việt Nam 1963-1964. Maxwell D. Taylor, Ðại sứ Hoa kỳ tại Việt Nam 1964-1965
4- Hành Trình Tình Thương. Trần Hoài Thư, Thư Quán Bản Thảo, số 74, Tháng 4, 2017
5- Phạm Ðình Vy, nguyên chủ nhiệm Tình Thương 1964-1967, bác sĩ Thủy Quân Lục chiến VNCH, sau tù cải tạo 3 năm vượt biển, sang định cư và hành nghề y khoa tại Pháp.
6- Hòa thượng Thích Trí Quang viên tịch, thọ 96 tuổi – VOA 9.11.2019
https://www.voatiengviet.com : tu-dam-hoa-thuong-thic…
Một trang sử khép lại

Có lẽ đây là bức hình cuối cùng của Hòa Thượng Thích Trí Quang, chụp ngày 29 Tháng Tư, 2018, do BS Thân Trọng Minh gửi cho tôi qua một email viết ngày 27 Tháng Năm, 2018, trong một chuyến ra Huế tới chùa Từ Ðàm viếng thăm “Ôn” – cách xưng hô của Thân Trọng Minh với Hòa Thượng Trí Quang.
Thân Trọng Minh viết: “Thầy đã ngoài 90 tuổi nhưng còn minh mẫn và còn thao thức chuyện thế sự. Gửi vài tấm hình của Thầy để Vinh giữ làm tư liệu nhưng khi Thầy mất mới sử dụng được.”
Cũng trong dịp này, Thân Trọng Minh có đưa Thầy đọc lại bài phỏng vấn năm xưa của báo SVYK Tình Thương 1966, cách đây 53 năm. Thượng Tọa Thích Trí Quang nay không còn nữa, ông đã thuộc về một phần của lịch sử. 
 (Ngô Thế Vinh)