Hổ và người: Cuộc tranh đấu đẫm máu không khoan nhượng Minh Bảo

Bản thân Hổ là một sinh vật ăn thịt đứng đầu chuỗi thức ăn, là vị vua đúng nghĩa của rừng xanh. 

Bản thân Hổ là một sinh vật ăn thịt đứng đầu chuỗi thức ăn, là vị vua đúng nghĩa của rừng xanh. Thiên nhiên ban tặng cho Hổ rừng già để săn bắn và ngự trị từ nhiều triệu năm qua. Tuy nhiên sự phát triển quá nhanh của chủng loài cai trị mới của thế giới, loài người, đã đẩy Hổ vào một cuộc chiến đẫm máu không cân sức.

Kết quả của cuộc chiến này là sự tổn thất về sinh mệnh cho cả hai chủng loài, mà nặng nhất là hổ. Cho đến nay hổ đã ở bên bờ vực tuyệt chủng sau nhiều năm tranh đấu cùng con người. Ấy vậy mà ngày nay từ rất nhiều người vẫn sợ hổ ăn thịt người, do ảnh hưởng từ trong truyền thuyết và sách vở.

Trên thực tế, con người không phải là con mồi lý tưởng nhất của hổ và nó cũng không quan tâm đến con người trừ khi người ta đi lạc vào lãnh địa của nó. Đã từng có báo cáo hổ giết người xâm phạm lãnh địa của nó nhưng không hề ăn thịt. Ngoài ra khi giải phẫu xác của những con hổ giết người nổi tiếng trong lịch sử, người ta phát hiện rằng chúng đều là những con hổ đã già, bị gãy răng, móng, và bị thương tật, khiến chúng không thể nào săn bắt những động vật khác. Khi đó con người với dân số đông ven bìa rừng và lại khá chậm chạp, trở thành món thay thế để đáp ứng nhu cầu sinh tồn của nó.

Còn một lý do nữa khiến hổ ăn thịt người là vào những năm chiến tranh (đặc biệt là chiến tranh Đông Dương), các con hổ bị đạn pháo làm mất môi trường sống và món mồi phổ biến của nó là tử thi của các chiến sĩ xấu số. Khi đã ăn quen mùi, nó đương nhiên sẽ tìm bắt con người như một loại thức ăn bổ sung mới.

Tuy vậy các câu chuyện huyền thoại về Hổ dưới đây vốn đã đi vào lịch sử có thể làm cho cuộc nói chuyện thâu đêm bên nồi bánh chưng của chúng ta huyền bí và thú vị hơn.

Hổ xám thành tinh ở rừng Thạch Thành, Thanh Hóa

Theo truyền thuyết của người dân Thạch Thành thời trước thì những con hổ khi ăn thịt người nhiều thì cứ mỗi một mạng người trên tai nó sẽ xuất hiện một nốt đỏ. Thời TK19 cho đến trước những năm 1960, vùng rừng Thạch Thành Thanh Hóa xuất hiện một con hổ xám có hơn trăm nốt đỏ trên tai tượng trưng cho số nạn nhân nó giết. Khu này có rất nhiều thợ săn hổ thiện nghệ nhưng suốt cả trăm năm vẫn chưa ai có thể giết con hổ xám này.

Do tuổi thọ loài hổ khoảng 25 năm mà con hổ này hoành hành quá lâu nên dân làng cho rằng nó đã thành tinh nên sống rất lâu không chết. Những nhân chứng cho biết con hổ này có da lông màu vàng xám chứ không vàng đen như những con hổ bình thường khác. Con hổ này được dân chúng địa phương thờ làm Thần Hổ cho đến ngày nay. Dù rằng năm 1958, nó đã bị giết chết bởi 1 thợ săn nổi tiếng tên Trương Văn Tiện, mệnh danh là Võ Tòng, người vì báo thù cho hai cháu gái đã quyết tìm diệt hổ dữ.

Là thợ săn thiện nghệ, nên nhìn ánh mắt đỏ rực thành tia đó, ông Tiện biết ngay là hổ. Ông tiến về phía bên phải tránh vật cản là bụi lau để quan sát rõ hơn. Không phải đoán mò gì nữa, đó chính là thần hổ xám, con hổ bị chột một mắt bởi thợ săn khét tiếng xứ Thành Yên.

Thần hổ xám đã ăn thịt cả trăm người, giết chết 2 cô cháu gái yêu quý tuổi mới 17-18 của ông Tiện. Biết đó là thần hổ xám, ông Tiện khá sợ hãi, nhưng nghĩ đến mối thù, ông bình tĩnh hơn, tìm cơ hội giết thần hổ, trừ hại cho dân.

Tiếng súng nổ đinh tai, xé toạc màn đêm yên tĩnh. Tiếng hổ gầm khiến cả làng Lệ Cẩm thức giấc. Khói súng tan, nhìn về phía bụi lau, không thấy màu đỏ rực như hòn than của mắt hổ đâu nữa. Như vậy, phát đạn của ông đã trúng mắt, xuyên vào đầu thần hổ xám.

Tuy nhiên, quan sát kỹ lại, thì ông Tiện thấy khối xám xịt đang phi về phía mình với tốc độ vũ bão. Ông Tiện quăng súng, rút cây lao, nhằm thẳng về phía thần hổ khổng lồ đang đà lao tới, phóng một cú trời giáng.

Cây lao xé gió, cắm phập vào ức hổ xám khổng lồ. Thần hổ xám như một đống thịt khổng lồ, theo đà lao, cắm vào gốc cây lim già, nằm giãy đành đạch, thở hồng học, máu tuôn xối xả.

Quyết không để thần hổ xám có cơ hội nào, ông Tiện rút dao đâm thủng tim, phổi, cắt đứt họng thần hổ xám. Thần hổ xám hôi rình nằm chết thảm khốc trên vũng máu.

Ông Tiện dùng dao cắt đứt đầu hổ, quăng xuống vũng Cồ Cáp. Ông đo bằng bước chân, thấy mình hổ dài 4 bước, tức khoảng 4 mét. Đó là con hổ to chưa từng có. Nó chính xác là thần hổ xám. Giết hổ xong, ông Tiện chạy về làng báo với mọi người. Tuy nhiên, không ai dám vào rừng lúc trời đang tối. Sáng hôm sau, phải đến 8 giờ, mọi người mới tổ chức vào vũng Cồ Cáp.

Thế nhưng, điều lạ lùng là không thấy xác thần hổ xám đâu, mà chỉ thấy vũng máu đen sì. Mọi người nhảy xuống vũng nước mò, cũng không thấy đầu thần hổ. Quanh vũng nước, có rất nhiều dấu chân hổ lớn, phải đến cả chục con. Mọi người tin rằng, bầy hổ đã tha xác thần hổ xám đi nơi khác. Câu chuyện diệt thần hổ xám của cụ Tiện có người tin, người không, nhưng có một sự thực, là từ năm 1959 về sau, người dân khắp vùng Thạch Thành không gặp thần hổ xám nữa, và cũng không có ai bị thần hổ xám ăn thịt. 

(Trích bài viết “Thần hổ báo thù” của nhà báo Phạm Dương Ngọc)

 

Hổ ba móng chiến khu D miền Đông

Hổ ba móng là một con hổ ăn thịt người nổi tiếng thời kháng chiến chống Pháp khoảng năm 1948 ở chiến khu D, Đông Nam Bộ. Nó hoành hành ở hữu ngạn sông Đồng Nai và đã vồ chết ăn thịt khoảng 128 người. Nó được xem là con hổ sát nhân nhiều nhất trong tất cả các câu chuyện về hổ ở Việt Nam. Con hổ này gieo rắc nỗi kinh hoàng cho người dân vùng chiến khu D, đến nỗi Ủy ban hành chính tỉnh Biên Hòa mất ăn, mất ngủ vì nó và treo thưởng cao cho ai tiêu diệt được nó.

Đây là một con hổ hung hãn và tinh quái chỉ có ba móng, xuất hiện sau trận đánh La Ngà, có lẽ nó đã ăn quen xác tử sĩ và bản thân lại bị thương ở chân nên chỉ có thể vồ người riết thành quen. Sau một thời gian dài hoành hành, hổ ba móng đã bị một số người ở chiến khu D gài mìn vào xác mồi bẫy và dùng súng tiêu diệt. Sau khi đo đạc, con hổ này dài đến 3m, nặng gần 200kg, phải đến 8 người mới khiêng nổi. 

Con hổ cuối cùng ở rừng U Minh Hạ

Thời khai hoang mở cõi, rừng U Minh là thiên đường của muông thú và dĩ nhiên đó cũng là vương quốc của loài hổ. Người dân vùng này trong quá trình khai hoang lập ấp phải tranh đấu sinh tồn rất khó nhọc nơi rừng thiêng nước độc đầy dã thú và các loài thú dữ như mãnh hổ này.

Đến nay câu ca dao: “Dưới sông đỉa lội, trên rừng hổ um” vẫn là hình tượng sống động nhất để miêu tả về rừng U Minh thời xưa. Đến nay, người dân nơi này vẫn còn kể lại cho nhau nghe câu chuyện về trận chiến với con hổ cuối cùng của rừng già U Minh Hạ, với một phần tôn trọng và cũng một phần nuối tiếc những ngày sống giữa thiên nhiên trù phú khi xưa khi chúa sơn lâm giờ chỉ còn được thờ nơi miếu Hổ và trong các câu chuyện trà dư tửu hậu.

Lần đặt bẫy tóm Ông Chảng (tên con lợn rừng độc chiếc nặng 180kg, rất hung dữ, do ông Ba Hiến, ba của thợ săn Tám Ảnh đặt), vô tình bẫy đã đóng phải hổ con. Chiếc bẫy nghiến mạnh, nát bấy chân hổ con. Mấy ngày sau ông Tám Ảnh mới vào rừng thăm bẫy, nên hổ con đã chết. Hổ mẹ nằm bên xác hổ con gầm “cà um” vang động cánh rừng.

Anh Tạ Văn Bình (Khánh Bình Tây, Trần Văn Thời, Cà Mau), con trai cố thợ săn Tám Ảnh nhớ lại: “Ba tui kể rằng, khi vào rừng thu bẫy, thì nghe thấy tiếng hổ cà um vang động cả rừng. Bầy chó săn hung dữ của ba tui nghe tiếng hổ thì mất hết hồn phách, lủi sau lưng chủ. Tiến lại gần, ba tui thấy hổ con đã chết. Hổ mẹ nằm canh xác con. Thấy ba tui, hổ mẹ đứng dậy, mắt đỏ vằn nhìn ba tui. Con hổ đó thân dài 3 mét, nặng tới 2 tạ”.

Dù đối mặt với hổ đã nhiều, giết hổ vô số, nhưng ông Tám Ảnh cũng cảm thấy chờn chợn trước con hổ quá lớn này. Dù không cố ý, nhưng cái chết của hổ con là do ông, nên ông đã chọn đường rút lui.

Vài hôm sau, con hổ tìm đến cánh rừng ven ấp Tân Ân, nơi sinh sống của cha con Tám Ảnh. Cứ đêm xuống, nó lại về sát ấp “cà um” vang động núi rừng. Tiếng gầm của nó cất lên ai oán. Người dân sợ hổ không sao ngủ được. Cả ngày lẫn đêm người dân đóng cửa ở trong nhà, không dám vào rừng, làm rẫy. Biết rằng lỗi này do Tám Ảnh, nên dân làng kéo đến bắt vạ. Họ yêu cầu cha con Tám Ảnh phải giết hạ con hổ này, nếu không sẽ phải chịu trách nhiệm nếu ai đó bị hổ vồ.

Không còn cách nào khác, cha con thợ săn Tám Ảnh phải vào rừng đối mặt với con hổ dữ.

Chuẩn bị đồ nghề kỹ càng, hai cho con Tám Ảnh chèo thuyền dọc mép sông Cái, tìm vào nơi con hổ “cà um” suốt đêm. Hai cha con tính trực tiếp dùng thân thể làm mồi, dụ con hổ ra khỏi rừng.

Thuyền vừa cập bờ, chưa kịp đi tìm đối thủ, thì con hổ khổng lồ đã lừ lừ bước ra từ bãi lau lác. Chỗ đó là mép sông, là bãi đất trống. Hổ săn mồi thích nơi có lùm cây để ẩn nấp, tấn công bất ngờ, nhưng khi đùa giỡn, hành hạ con mồi thì nó tìm nơi đất trống.

Chỗ đất trống này rất hợp với nó. Có lẽ nó muốn kẻ thù phải chết trong đau đớn. Nhưng với ông Tám Ảnh, chỉ chỗ đất trống mới phát huy được hết thế võ hiểm. Vác giáo trong tay, ông Tám Ảnh nhảy phóc lên bờ, mặt đối mặt với hổ. Hai kẻ gườm nhau tìm điểm yếu. Ông Ba Hiến cầm cây gỗ đứng dưới thuyền, sẵn sàng nhảy lên hỗ trợ con.

Con hổ nhìn đối thủ chừng 10 giây, thì đập đuôi, phóng thẳng lên không trung chụp tới. Biết rõ hướng tấn công của nó, nên Tám Ảnh né sang một bên, đồng thời vung lao vụt thẳng vào lưng hổ.

“Lẽ ra cha tui có thể hạ nó ngay, nhưng ổng muốn táng vào lưng để cảnh báo nó. Tuy nhiên, con hổ không bỏ chạy, mà càng hung dữ hơn, quyết ăn thua với ba tui. Vậy nên nó phải mất mạng” – anh Bình kể lại.

Bị vụt cú trời giáng vào lưng, con hổ đau đớn nên càng sôi máu. Nó lấy lại thế và tấn công lập tức. Biết rằng không hạ hổ không xong, nên ông Tám Ảnh quay mũi giáo. Hổ chụp tới, ông tránh sang bên, dùng hết sức bình sinh đâm mũi giáo trúng nách hổ.

Cú đâm cực mạnh khiến mũi giáo sắc nhọn xuyên lớp da hổ, thấu tim. Một dòng máu đỏ tươi nóng hổi phụt thẳng vào mặt Tám Ảnh. Con hổ lảo đảo, đổ kềnh xuống đất. Máu trào thành vũng. Cha con ông Tám Ảnh vần hổ xuống thuyền chở về ấp Tân Ân. Dân ấp kéo đến xem xác hổ khổng lồ đông như hội.

Anh Bình bảo: “Sau vụ ấy, ba tui thề sẽ không bao giờ giết hổ nữa. Thế nhưng, ba tui bảo, sau vụ đó, ổng chẳng gặp thêm con hổ nào. Có lẽ đó cũng là con hổ cuối cùng của U Minh Hạ”.

Minh Bảo

Mắt Hổ

  

 Cây Mắt Hổ tôi trồng chưa tới hai tháng, còn thấp nhỏ mà đã ra hoa đẹp lắm. Cây này của người bạn cho, sở dĩ đem về trồng là do cái tên khá đặc biệt của nó.  Tên này nhắc cho tôi nhớ một câu chuyện có liên quan tới mắt con hổ.

Hoa Mắt Hổ có dạng tròn, cánh úp vào nhau, và trên nền cánh vàng là những đường chỉ màu đỏ chạy li ti như mạch máu. Ai nghĩ ra cái tên này hay thật. Hoa Mắt Hổ có màu đỏ, nghĩa là mắt con hổ có màu đỏ và điều đó khớp với những gì tôi được nghe kể lại. Chuyện lâu rồi nhưng tôi chẳng thể quên vì tôi hay thích những câu chuyện lạ, thuộc loại ly kỳ rùng rợn…

Chuyện được kể bởi một bác lớn tuổi chuyên làm nghề săn bắn ở vùng đồi núi cao nguyên Đà Lạt Lâm Đồng. Tôi dạo ấy còn nhỏ lắm, ngồi xếp bằng dưới đất há hốc mồm mà nghe chuyện. Bác nói: “Muốn săn cọp hả, dễ ợt. Cần gì săn. Mình cứ làm một cái chòi cho cao, leo lên đó ngồi, buộc bên dưới con dê con hoẵng gì cũng được. Nửa đêm cọp ra kiếm ăn, nghe tiếng dê kêu sẽ mò tới. Mình ngồi trên chòi chỉ cần nhắm một phát là xong. Cái khó là phải bắn một phát thôi, vào ngay giữa hai mắt của nó để đừng làm nát bộ da.”

Tôi nghe kể mà lạnh rợn cả người. Nghĩ tội nghiệp cho con dê và con cọp quá.  Sao người ta ác vậy không biết!

Bác kể tiếp: “Sau một thời gian tao chán dần cái kiểu săn bắn thụ động đó. Có gì gọi là săn đâu. Tao thích cầm súng đi vào rừng, đi theo dấu vết của con mồi mà lùng sục nó thì mới thú vị chứ. Thế là tao vô bản Thượng nhờ mấy đứa người Thượng dẫn đường giùm. Đi rừng mà không có người dẫn đường thì lạc như chơi. Mấy đứa người Thượng cũng thích đi với tao. Đi săn về thì có tiền, rồi xẻ thịt rừng ra ăn nhậu… ai chẳng thích.

Lần đó cái đứa người Thượng hay dẫn đường cho tao bị bệnh. Nó giới thiệu bạn nó đi thế. Thằng bạn này tao mới gặp lần đầu, mặt mũi đen thui, có vẻ tăm tối. Nó cao to, ở trần, đi chân đất, không nói được tiếng Kinh nhiều nhưng tao nói thì nó hiểu và nó cũng bập bẹ được vài tiếng.

Tối hôm đó tao với nó đi sâu vào rừng, vào rất sâu mà chưa thấy con thú nào xuất hiện. Tao đội trên đầu cái đèn bắn, quét qua quét lại liên tục trong bóng đêm thăm thẳm. Mày có thấy đèn bắn bao giờ chưa?  Người thợ săn nào cũng đội đèn bắn trên đầu khi đi săn vào ban đêm. Đèn rất sáng và chiếu xa nhờ một thấu kính được lắp vào mặt đèn. Khi ánh sáng đèn quét ngang mắt con vật thì phản quang từ mắt của chúng sẽ cho ta biết chúng là con gì. Thí dụ mắt nai sẽ có màu vàng, mắt mèo có màu xanh, mắt cọp thì màu đỏ. 

Rừng đêm âm u và dữ tợn. Tao với cái thằng dẫn đường lầm lũi đi. Sương xuống bàng bạc trắng xoá cả không gian, xa xa có tiếng suối chảy rầm rì, tiếng cành cây lào xào một cách bí hiểm và tiếng nai kêu bép bép. Thằng dẫn đường hỏi: ‘Chú muốn bắn nai không?’ Tao nói: ‘Không. Bắn nai hoài chán ngấy. Tao muốn tìm cọp. Đã lâu tao không bắn được con cọp nào…’ Vừa nói tao vừa nhớ lại những cặp mắt trố ra vì khâm phục khi tao vác về con cọp nặng hơn trăm ký lô vất xuống trước bản. Rồi thì những người Thượng chạy tới trầm trồ, xúm xít, kẻ xẻ thịt, người lột da. Mà mày biết cái mà ai cũng muốn tìm là cái gì không?  Ấy là bộ râu cọp mà cái ấy thì tao đã đốt đi rồi. Bọn người nham hiểm chuyên môn cắt râu cọp rồi cho vào những thân tre. Sau một thời gian những sợi râu này biến thành sâu, sâu ị ra cứt và thứ cứt này là loại thuốc cực độc dùng để giết người.  Mày hiểu không?  Vì thế người thợ săn nào bắt được cọp cũng phải làm cái việc đầu tiên là đốt bộ râu của nó rồi tính gì tính.  Tao đã từng thấy những con sâu ghê rợn ấy và có một điều rất lạ là miệng sâu phát ra những âm thanh nho nhỏ mà nghe như tiếng cọp gầm. Nhớ tới tao còn nổi da gà. Cái nghề đi săn cũng nhiêu khê lắm đó chứ chẳng chơi đâu.

À, mà tao kể tới đâu rồi hả?  Ờ, tới cái đoạn tao với thằng dẫn đường đi hoài mà chưa gặp cọp. Đang đi tao bỗng dưng cảm thấy hình như thằng kia không có bên cạnh mình. Tao quay qua bên trái. Không thấy nó đâu. Rồi quay qua bên phải. Cũng không thấy. Hơi ngạc nhiên tao kêu lớn: ‘Knor… Mày ở đâu?’ Và rồi một cái giọng ồm ồm cất lên ngay sau gáy tao. ‘Tui đây…’ Tao quay phắt lại.  Dưới mái tóc bù xù tua tủa như bờm sư tử của nó là là một đôi mắt màu đỏ phản chiếu lại ánh sáng của cái đèn bắn trên đầu tao rọi vào. Tao sững sờ kinh ngạc đến lặng người.  Sao mắt thằng này lại có màu đỏ như mắt con cọp vậy? Tao trân trối nhìn nó và có cảm tưởng như những cái móng tay của nó đang mọc dài ra và nó đang chuẩn bị chồm lên để xé xác tao. Như một phản xạ đã hình thành sau mấy chục năm săn bắn, tao lập tức lên nòng rốp rốp rồi chĩa súng lên nhắm thẳng vào nó nhưng nó vẫn đứng trơ trơ phần nào ngơ ngác. Nó hỏi: ‘Chú làm gì vậy?  Tui đây mà…’  Tao vẫn giữ cây súng nhắm vào nó và tự hỏi đây có phải là một con người không. Còn nó ư, dường như nó rất bình tĩnh, à không, bình thản trước mọi cử chỉ dồn dập của tao. Tao rít lên: ‘Quay lưng lại. Đi về.’  Nó ngoan ngoãn làm theo lời tao nói, rồi kẻ trước người sau, nó dẫn tao về bản trong khi tao vẫn lăm lăm khẩu súng trên tay không ngừng chĩa vào lưng nó. Trong đầu tao vẽ lên đủ thứ chuyện khủng khiếp. Biết đâu nó đang lừa tao đi loanh quanh để xô tao xuống vực hay là đưa vào hang cọp cho anh em nó xơi tái tao. Mày phải hiểu là ruột gan tao bấn loạn như thế nào trên suốt đường về cho đến khi thấy mái nhà sàn nhô lên trên ngọn cây thì tao mới thở ra mà hạ súng xuống. Không tưởng tượng được là tao đã trải qua một đêm như thế… Câu chuyện này ám ảnh tao một thời gian dài. Tao đi dò hỏi đây đó thì nghe người ta nói rằng có những người Thượng luyện bùa chú chi đó mà dần dần bị biến thành cọp. Thực hư thế nào chẳng rõ nhưng tao thì chẳng thể nào quên đôi mắt rực màu đỏ của nó, mắt của một con cọp mày ơi, không phải mắt người…”

Tôi ngồi nghe câu chuyện của bác kể mà không khỏi lạnh mình.

Chính tôi cũng bị câu chuyện này ám ảnh trong nhiều năm. Sau này tôi đọc truyện “Ngậm ngải tìm trầm” của Thanh Tịnh kể về một người cha vì lo sinh kế cho gia đình phải ngậm ngải tìm trầm và bị ngải quật, dần dần hoá thành hổ phải ở luôn trong rừng không về với gia đình được nữa. Truyện viết rất thương tâm, đầy màu sắc hoang đường kỳ bí mà làm lòng ta tê tái.

Trên đời có chuyện người hoá hổ không các bạn? Chắc có? Chắc không? Chẳng ai biết nhưng có một điều không sai rằng mắt hổ có màu đỏ khi đèn chiếu vào, giống như màu của hoa Mắt Hổ mà tôi đang trồng trong sân nhà đây. 

Sắp qua năm Cọp, tôi xin thuật lại câu chuyện xa xưa này để tặng các bạn, tặng những ai yêu thích những câu chuyện huyền bí, mong rằng “mua vui cũng được một vài trống canh” các bạn nhé. Kính chúc quý bà con, bạn hữu xa gần một năm mới an khang thịnh vượng…

Một sử liệu 'nhiều thiếu sót' Nguyễn Kỳ Phong Viết riêng cho BBCVietnamese.com từ Hoa Kỳ

Bìa cuốn sách Vietnam: The History of an Unwinnable War, 1945-1975

Cuốn sách mới của John Prados về Chiến tranh Việt Nam đặt ra nhiều câu hỏi về cách mô tả Trận Mậu Thân và một số chi tiết lịch sử.

Trước khi xuất bản Việt Nam: Cuộc Chiến Không Thắng Được, 1945-1975 (VNCCKTĐ), Prados đã xuất bản tám tác phẩm về về quân sử và tình báo. Bốn trong tám quyển liên hệ đến chiến tranh Việt Nam như, The Sky Would Fall: The Secret U.S. Bombing Mission to Vietnam, 1954 (nói về kế hoạch của Mỹ dội bom nguyên tử xuống Điện Biên Phủ để cứu quân trú phòng Pháp); The Blood Road: The Ho Chi Minh Trail and the Vietnam War (về hệ thống đường xâm nhập HCM); Valley of Decision: The Siege of Khe Sanh (trận Khe Sanh); và, The Hidden History of the Vietnam War (một số tài liệu giải mật về chiến tranh Việt Nam).

Trong thời gian gần đây, ngoài công việc soạn thảo quyển VNCCKTĐ, Prados làm việc ở trung tâm Văn Khố An Ninh Quốc Gia (National Security Archives), một trung tâm nghiên cứu và lưu trữ tài liệu giải mật do trường đại học George Washington thiết lập và quản trị. Tại National Security Archives có một số tài liệu quan trọng về Việt Nam như vụ đảo chánh tổng thống Ngô Đình Diệm, và những thương lượng ngoại giao bí mật của Ngoại Trưởng Henry A. Kissinger. Không phải là một tác giả ngoại hạng trong ngành sử học Mỹ, nhưng Prados sáng tác đều đặn so với những tác giả khác. Sách của ông nhắm vào số độc giả tổng quát.

Người thiên tả

Việt Nam: Cuộc Chiến Không Thắng Được, 1945-1975 có 14 chương, bắt đầu bằng chương về cuộc chiến Việt-Pháp dẫn đến Điện Biên Phủ; và kết thúc bằng chương “The Truth Comes Marching Home,” nói ý nghĩ của tác giả và dư luận giới phản chiến Hoa Kỳ về cuộc chiến Việt Nam.

Ngay ở đầu sách, trong phần “Ghi Chú Cho Độc Giả,” (tr. xxi) tác giả tự nhận mình là người có khuynh hướng phản chiến, thiên tả; và, quyển sách được nhà xuất bản yêu cầu viết theo chủ đề những phong trào phản chiến. Tác giả tự nhận mình chống chiến tranh Việt Nam vào năm những phong trào phản chiến bạo động nhất (1968-71); và quyển sách độc giả đang cầm trên tay là ý kiến cá nhân của tác giả về cuộc chiến. Theo sau những lời tự thú với độc giả là 12 trang nói về cuộc biểu tình Dewey Canyon III (biểu tình chống Hành Quân Lam Sơn 719 của VNCH tấn công qua Hạ Lào năm 1971), một trong những cuộc biểu tình phản chiến lớn nhất ở Hoa Thịnh Đốn.

Biểu tình phản chiến ở Washington DC ngày 5.11.1969

Người điểm sách không thể coi đây là một quyển sách sử vô tư: Nhiều nơi trong sách tác giả trích lại những lời tuyên truyền của nhóm American Veterans Against The War. Đây là nhóm phản chiến của John Kerry (bây giờ là Nghị Sĩ của tiểu bang Massachusetts) và cô đào chiếu bóng hạng B, Jane Fonda, chủ trương từ năm 1970. Quyển sách được viết như là một bán thông điệp của những nhóm phản chiến. Tự nhận mình là một người có đầu óc thiên tả, chống đối chiến tranh — hay dù là thiên hữu và ủng hộ chiến tranh — khi viết một quyển sách lịch sử về chiến tranh thì không thể không chủ quan; nhiều hay ít tác giả sẽ nhìn sự kiện lịch sử theo một quan điểm của ý thức hệ cá nhân.

Sai sót

Về giá trị quyển sách này, người điểm sách muốn nói rất vắn tắt: VNCCKTĐ là một quyển sách viết rất rất vội và cẩu thả. Người điểm sách đọc gần hết sách của tác giả Prados, nhưng chưa thấy cuốn nào viết sai nhiều chi tiết như quyển này.

Người điểm sách ghi ra một số lỗi nhận thấy dưới đây.

Tác giả viết quân sử không theo một quy luật tòa soạn đã định. Khi viết quân sử, tên và chức vụ/ cấp bậc của nhân vật chủ thể (trong trường hợp này là người quân nhân đề cập đến) phải tương quan với thời gian đang nói. Thí dụ: “Chuẩn tướng William Westmoreland chỉ huy Trung Đoàn 187 Nhảy Dù trong chiến tranh Đại Hàn; Thiếu Tướng Westmoreland chỉ huy Sư Đoàn 101 Nhảy Dù ở Fort Bragg. Hay là, lúc mang cấp bậc trung tướng, Westmoreland được tổng thống Kennedy bổ nhiệm làm Tư Lệnh Phó MACV, đề chuẩn bị thay đại tướng Harkins ở Việt Nam.” Phải theo qui luật đó để độc giả có thể liên hệ thời điểm lịch sử qua chức vụ của người sĩ quan được nói đến.

Trang 223 khi viết về cuộc tấn công Mậu Thân 1968, Prados nhắc đến tên “Thiếu Tướng” John Singlaub, chỉ huy trưởng liên đoàn tình báo quân sự MACV-SOG (Studies and Observation Group). Năm 1968 Singlaub chỉ là đại tá. Gần 10 năm sau ông mới mang cấp bực thiếu tướng. Hơn nữa, SOG chưa bao giờ có tướng chỉ huy trong suốt cuộc chiến ở Việt Nam.

Khi nói về trận đụng độ đầu tiên giữa Hoa Kỳ và CSVN ở Ia Drang, thung lũng A Shau (tr. 228), Prados nói Thiếu Tướng Stanley Larsen chỉ huy Quân Đoàn Dã Chiến I (I Field Forces; một bộ tư lệnh của Mỹ đóng song song với Quân Đoàn II, VNCH). Sự thật là vào tháng 11-1965, Mỹ chưa thiếp lập I Field Force. Lúc đó quân tác chiến Mỹ mới đến Việt Nam; và tất cả lực lượng Mỹ ở Vùng II VNCH được đặt dưới quyền của một bộ tư lệnh đặc nhiệm (tạm thời) có tên là Task Force Alpha. Tháng 3-1966 I Field Force mới được thành lập, do Trung Tướng Larsen chỉ huy. Tên của thiếu tướng tư lệnh Sư Đoàn 1 Không Kỵ cũng viết sai (Thiếu Tướng Harry W.O. Kinnard, thay vì Douglas Kinnard); và cấp bậc của tiểu đoàn trưởng Tiểu Đoàn 1/Trung Đoàn 7 (đơn vị chánh của trận Ia Drang) là trung tá, thay vì đại tá.

Một lỗi khác đáng chú ý hơn về sự sơ hở trong trí nhớ của tác giả, khi ông viết “Đại Tướng Paul Harkins là Tư Lệnh của MAAG [Military Assistance and Advisory Group];” và MACV [Military Assistance Command, Vietnam] được thành lập vào đầu năm 1964 khi Đại Tướng William Westmoreland đến Việt Nam. Về chi tiết này thì tác giả Prados đã trễ đến hai năm: Paul Harkins là chỉ huy trưởng của MACV; và MACV được thành lập từ tháng 2-1962. Đồng ý là Westmoreland đến Việt Nam tháng 4-1964. Nhưng ông đến với tư cách là Tư Lệnh Phó cho Harkins. Đến tháng 6-1964 Westmoreland thay Harkins làm tư lệnh MACV.

Ngay cả trận đánh vào trại Lực Lượng Đặc Biệt Nam Đông (Team A-726) tác giả cũng viết lộn: Tác giả ghi năm 1965, trong khi trận đó xảy ra tháng 7-1964 (tr. xxii).

Những chi tiết về Việt Nam thì đôi khi tác giả “thêm mắm dậm muối” vào để cho câu văn được mặn mà, nhưng cũng vì vậy mà sai: Bùi Chu và Phát Diệm là hai giáo xứ, không phải hai tỉnh ở miền bắc (tr. 41); Bình Giã không phải là một lành ở miền duyên hải (tr. 116); Làng Bến Sức (trong cuộc hành quân Cedar Falls, tháng 2-1966) nằm trong phạm vi của vùng Tam Giác Sắc, nhưng thuộc về chiến Khu D chứ không phải C như tác giả viết (178).

Người điểm sách có thể liệt kê nhiều sai lầm khác của tác giả. Nhưng điều đó không cần thiết — độc giả kinh nghiệm sẽ thấy những sai lạc đó.

Trận Mậu Thân

Để kết thúc bài điểm sách này, người viết muốn đưa ra một thí dụ về lối viết sử thiếu xót và đôi khi vô căn cứ của tác giả Prados. Trang 254 tác giả viết về Trận Mậu Thân. Đây là chương tác giả viết với nhiều chi tiết mới — nhưng lại không cung cấp sử liệu để chứng minh.

Cảnh lính Mỹ tại tòa Đại Sứ Mỹ ở Sài Gòn trong trận Mậu Thân 31.1.1968

Ở đoạn cuối của chương về Mậu Thân, không biết tác giả lấy tài liệu ở đâu (một lần nữa, tác giả không cung cấp tài liệu) để viết về vụ trực thăng bắn lầm vào trường trung học Phước Đức, ở Chợ Lớn, ngày 2 tháng 6-1968. Prados viết vụ bắn lầm đã giết đi một số sĩ quan quan trọng thuộc phe phó tổng thống Nguyễn Cao Kỳ. Tác giả viết điều này đúng. Nhưng tác giả viết sai khi nói, “một trong những nạn nhân của vụ bắn lầm là Thiếu Tướng Nguyễn Ngọc Loan”.

Và tác giả tiếp tục viết, ông Kỳ nói vụ bắn lầm được chính phía tổng thống Nguyễn Văn Thiệu dàn cảnh. Ông Kỳ nói đích thân đại tá Trần Văn Hai (đương nhiệm tư lệnh Biệt Động Quân) lái chiếc trực thăng sát thủ đó.

Thứ nhất, Chuẩn Tướng Loan bị trọng thương ở khu đường Tự Đức ngày 7 tháng 5, trong khi đó vụ bắn lầm xảy ra ngày 2 tháng 6 ở Chợ Lớn. Về tin đồn (đến từ ông Kỳ) là Đại Tá Trần Văn Hai lái chiếc trực thăng tác xạ đó (hay có mặt cùng với phi hành đoàn trên trực thăng) … là một lời đồn không chứng cớ và thiếu thông minh: Cuộc tấn công Đợt 2 của cộng sản vào Sài Gòn và các thị trấn, tuy không mãnh liệt và toàn diện như Đợt 1, nhưng địch tấn công mạnh vào những cơ sở trọng yếu của VNCH và Hoa Kỳ, như các căn cứ đóng quân và phi trường (để giảm thiểu tối đa hỏa lực phi pháo và săn lùng của không lực Hoa Kỳ-VNCH).

Một ngày sau khi tướng Loan bị thương, đích thân Không Đoàn Trưởng Không Đoàn 33, Đại tá Lưu Kim Cương, trong khi đôn đốc quân nhân an ninh phi trường phản công địch quân đang đánh vào vòng đai phi trường, bị trúng đạn tử thương. Dưới cường độ tấn công mãnh liệt đó, chúng ta thử nghĩ, một đại tá Lục Quân, lên trực thăng để chỉ huy một phi vụ tác chiến mà không ai biết được, phi hành đoàn và cơ phi đâu? Một lời đồn rất vô lý.

Ngay sau khi vụ bắn lầm xảy ra, Tòa Đại Sứ Hoa Kỳ lên tiếng, công nhận chiếc trực thăng xạ kích đó là trực thăng Mỹ, và họ bắn lầm khi nhận được yêu cầu yểm trợ. Chỉ là như vậy. Cũng nên biết thêm, một trong sáu sĩ quan tử thương là Trung Tá Đào Bá Phước, chỉ huy trưởng Liên Đoàn 5 BĐQ, một người bạn cùng binh chủng với Đại Tá Trần Văn Hai. Ở những đoạn này của quyển sách, tác giả Prados viết rất tệ. Và đó cũng là ý nghĩ của người điểm sách chung về tác phẩm.

Về tác giả: Nhà biên khảo Nguyễn Kỳ Phong, hiện sống ở Mỹ, là tác giả nhiều bài báo và sách viết về chiến tranh Việt Nam. Tác phẩm gần đây của ông là Vũng lầy Bạch ốc - Người Mỹ và chiến tranh Việt Nam (Tiếng Quê Hương, Virginia 2006). Bài viết này thể hiện quan điểm và cách lập luận riêng của ông.

Tôi là một Linh Mục...

Sáng 29 Tết đến chỗ làm. Vừa mở cửa. Một người bạn cùng tù Z30A ngày xưa, gọi video chat Facebook chúc Tết, thăm hỏi nhau. Một năm một lần. Chúng tôi vẫn giữ liên lạc và thăm hỏi nhau. Mấy chục năm qua, anh sống bằng nghề bán xôi, khu cư xá Bắc Hải gần nhà thờ Nam Hòa. Anh là người Công Giáo. Sống ở Ngã Tư Bẩy Hiền. Trong câu chuyện này, tôi tạm gọi tên anh là Tâm.

Trong một buổi sáng sớm, anh có một người khách đến mua Xôi rồi hỏi thăm anh Tâm "có biết chỗ nào đổi tiền đô ra tiền Việt hay không.". Đang bận bán Xôi cho những người dân lao động vào sáng sớm. Anh Tâm nói ông khách lạ ngồi chờ một lát sẽ dẫn đi tìm chỗ đổi tiền cách đó không xa. Ông khách, cũng tâm sự là Việt Kiều, có người nhờ ông về VN đi phát tiền cho những người nghèo khổ. Nhất là những người bán vé số.

Khoảng 10 giờ sáng. Dắt ông khách lạ đến chỗ đổi tiền. Anh Tâm chờ bên ngoài vì ngại, và cũng sợ ông khách nói anh Tâm tò mò. Một lát sau, ông khách muốn về chỗ anh Tâm bán Xôi, ngồi phát tiền cho những ai đi bán vé số đi ngang. Mỗi người nhận được 1 triệu. Chỉ 1 tiếng sau, khu phố đó, người bán vé số xếp hàng, chờ được nhận mỗi người 1 triệu. Thấy tình hình không xong. Ông khách "biến" ngay. Vì cũng bắt đầu thấy khó phân biệt ai là người bán vé số thật hay ai là người giả.

Ngày hôm sau. Ông khách đó lại xuất hiện. Lần này, ông muốn thuê anh Tâm chở ông bằng Honda đi phát tiền quanh Sài Gòn. Ông nói " Anh Tâm muốn trả công bao nhiêu cũng được, tôi sẽ trả sòng phẳng." Anh Tâm chỉ cười, nói với ông rằng " Anh muốn đi đâu thì tôi sẽ chở ông đi đến đó." Không chỉ một ngày, hôm sau ông khách cũng quay lại nhờ anh Tâm chở đi. Trong những lúc di chuyển từ khu này đến khu khác để phát tiền. Hai bên thăm hỏi lẫn nhau. Anh Tâm mỗi khi hỏi đến gia đình hay con cái ông khách lạ. Thì đều nhận lấy sự im lặng.

Sau 3 ngày. Anh Tâm đoán phỏng chừng số tiền phát đi khoảng 10,000 đô. Thì "chuyến công tác" chấm dứt. Ông khách muốn trả tiền công cho anh Tâm mấy ngày qua . Anh Tâm mới chậm rãi nói.

- Tôi bán Xôi, không có tiền để giúp ai. Ông có tiền đi giúp, tôi đóng góp chút công. Không cần phải lấy tiền. Chúc anh đi về Mỹ mạnh giỏi.

Ông khách lạ. Nhìn vào con mắt duy nhất còn lại của anh Tâm vì anh Tâm bị thương và hư con mắt vào trận chiến cuối cùng đêm 29 tháng 4 -1975 mà nói rằng.

- Mấy ngày qua, anh hỏi tôi nhiều lần về gia đình tôi, vợ và con như thế nào. Tôi chỉ im lặng và chưa trả lời anh. Trước khi về Mỹ, hôm nay, tôi thưa cho anh biết.

Anh Tâm cũng nhìn vào người khách lạ của mình, vì anh Tâm đã cho ông ta biết anh Tâm là ai. Còn những câu hỏi của Tâm, ông khách lạ vẫn tránh né. Ông khách đứng dậy bắt tay anh Tâm cười và giải đáp thắc mắc đó.

- Anh Tâm....Tôi là một Linh Mục.

Ông Tám. Đoàn 1/SLL TTX/NKT

'Chốn ăn' hút giới văn nghệ sĩ nhất Sài Gòn xưa

 

  

 

 

 

 

Nhiều nhà văn, nhà báo, ca sĩ, nhạc sĩ của Sài Gòn trước năm 1975 đều có mặt và trở nên quen thuộc tại quán này.

Tôi đã sống gần trọn một đời người rong ruổi từ Nam chí Bắc vẫn chưa gặp một quán cơm nào được nhiều người thương mến như quán cơm Bà Cả Đọi. 

Là một người tha hương đất khách bà Cả mưu sinh bằng tình người và cả tấm lòng nhân hậu để đến bây giờ, tuy bà không còn nhưng vẫn nhiều người vẫn nhớ và ngưỡng mộ.

Tấm lòng người phương Bắc

Quán Bà Cả thuộc con hẻm 53 đường Nguyễn Huệ, không có biển hiệu. Khách bước lên cầu thang vào một căn phòng rộng chừng 50 - 60m2 ở đó có có bày biện vài bàn và một tấm phản rộng. 

Những nhóm đi đông thì leo lên phản. Các bàn thì chỉ dành cho nhóm ít người. Ở ngay chỗ bậc cấp dẫn lên có một bàn chỉ đủ cho một người ngồi ăn. Đây cũng là nơi cư ngụ của gia đình bà.

Bước lên cầu thang này là quán cơm Bà Cả Đọi

Cái tên Bà Cả Đọi thật ra không phải xuất phát từ gia đình bà mà do chính những thực khách thân thuộc đặt cho. Không biết xuất phát từ nguyên nhân nào mà quán của bà luôn đông khách, nhất là giới văn nghệ sĩ. Nhiều nhà văn, nhà báo, ca sĩ, nhạc sĩ của Sài Gòn trước năm 1975 đều có mặt và trở nên quen thuộc tại quán này.

Bà Cả có tên thật là Hoàng Thị Túc, người làng Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Bà và gia đình vào Nam từ năm 1948, khi đi bà có mang theo bộ phản gõ.

Trước khi về hẻm 53, bà Cả bán cơm trên đôi quang gánh phía bên kia đường đối diện với hẻm. Nhiều người không thể quên được nụ cười nhân hậu của bà khi bới đĩa cơm trao cho khách. 

Nếu khách là những sinh viên, nghệ sĩ, công nhân, lái xe đôi khi mang bộ mặt buồn thiu đến với bà đều được bà ưu ái: "Các cháu cứ ăn đi, ghi sổ hôm nào có tiền trả cũng được". Cuốn sổ nợ của bà dày cộm những cái tên.

Các con nợ của bà theo thời gian, công thành danh toại nhớ lại lúc nghèo khổ được bà cho ăn chịu, tự thấy mình mang ơn bà nên họ cũng thường lui tới.

Bán gánh một thời gian, bà chuyển về hẻm 53 và dùng nơi đây để tiếp tục bán cơm. Lúc này khách của bà càng đông hơn. Nhóm nhà văn, nhà báo kéo đến khá đông. 

Nhạc sĩ Trường Kỳ, một trong những người tiên phong khai sinh phong trào nhạc trẻ Sài Gòn, thường gọi đùa quán cơm của bà là quán Bà Cả Đọi. Chữ "đọi" tiếng lóng có nghĩa là đói. Bà Cả Đọi không phải là Bà Cả Đói nhưng chính chữ "đọi" ở đây đã nói lên được tình cảm của những người khách đến quán bà. 

Mỗi khi hết tiền (đói) thì ghé qua đây ăn bữa cơm vừa rẻ vừa no. Có lẽ từ đó, quán cơm Bà Cả Đọi được nhắc đi nhắc lại nhiều lần, trở nên quen thuộc ...

Chốn quen của người Bắc

Ngày ấy tại quán cơm của bà, thường xuyên có một cụ bà người Pháp ngồi ăn một mình. 

Bà chỉ ăn duy nhất một tô canh rau đay và một đĩa cơm. Món canh này là món của người Bắc và dĩ nhiên quán của bà bán các món ăn vời đầy đủ hương vị đặc trưng miền Bắc.

Những người Bắc tha hương vào miền Nam với những bỡ ngỡ, xa lạ từ khí hậu đến phong tục tập quán, đồ ăn. Bởi vậy, quán Bà Cả Đọi được ví là cả một "vùng trời quê hương" với họ. 

Họ dễ dàng tìm thấy những món ăn rất hợp khẩu vị và nhất là không có vị ngọt đặc trưng như món ăn miền Nam.

Bà Cả Đọi khi còn sống và con cháu. Ảnh: Người lao động

Các món như thịt đông, thịt heo nấu giả cầy, tàu hủ chiên, dồi trường, rau muống xào, trứng non, trứng đúc thịt, canh cua rau đay, cá bống kho tiêu mỡ, ốc nấu chuối... được bà bày trong quầy. Ai muốn ăn gì thì cứ chỉ. Đặc biệt một món không thể thiếu ở bất kỳ một quán người Bắc nào là dưa chua, cà pháo chấm mắm tôm.

Buổi trưa, quán Bà Cả khá đông khách. Diện tích quán hẹp nên khách đến sau thường phải chờ khi có chỗ trống mới lên. Chờ đợi như thế nhưng không ai phàn nàn.

Nhà văn Từ Kế Tường cũng đã ghi lại cảm tưởng của mình trong một bài viết về quán cơm Bà Cả Đọi.

Ông viết: "Tôi và bạn bè trong cánh nhà văn, nhà báo, nghệ sĩ thường xuyên “đóng đô” ở quán Bà Cả Đọi đến nỗi, bà chủ quán mặt khó đăm đăm, ít thấy cười. Bà không cần hỏi chúng tôi ăn gì mà vẫn “chế biến” hợp khẩu vị và cứ thế người nhà của quán tự động mang ra. 

Lâu ngày tôi mới ngẫm ra rằng, quán cơm bụi Bà Cả Đọi nổi tiếng khắp Sài Gòn tới tận miền Tây, miền Trung trước hết là nhờ… không khí, một thứ không khí đặc trưng của quán mà không nơi nào có được. 

Nó không phải sang trọng như nhà hàng máy lạnh mà là sự chật hẹp gần gũi, thân tình, đầy mùi vị của thức ăn và... lửa khói. Không gian chật hẹp mà bài trí lại giống như nhà mình. Tường vách bụi bám, nhện giăng, cánh quạt lúc nào cũng rè rè nghe rất quen thuộc và người ta… nghiện cái không khí ấy, nếu vài ba ngày không được quay lại thì đâm ra nhớ nhung, ngơ ngẩn".

Sau 1975, quán cơm Bà Cả Đọi tiếp tục duy trì tại hẻm 53 Nguyễn Huệ thêm vài năm nữa rồi đóng cửa. Bà Cả lúc bấy giờ tuổi đã cao, sức đã yếu. Con bà tiếp tục bán cơm nhưng chuyển về 2 địa điểm trên đường Tôn Thất Thiệp và Trương Định. 

Ở 2 quán này vẫn bán đúng như cung cách xưa và ở mỗi quán đều có tấm biển nhỏ Cơm Bà Cả. Những người khách năm xưa vẫn thường ghé lại, nhằm tìm lại chút dư vị của một thời đã qua.

Đầu năm 2016 bà Cả mất, hưởng thọ 86 tuổi.

Trần Chánh Nghĩa

Tết người Huế: Lộng lẫy hương xưa một thời

            Mâm chay cúng ngày Tết - Ảnh: GS.TS Thái Kim Lan

 Mắc kẹt lại Việt Nam vì dịch COVID-19, GS.TS Thái Kim Lan (sinh ra ở Huế, sống và giảng dạy triết học tại Đức) được ăn hai cái Tết cổ truyền ở quê nhà từ năm ngoái tới năm nay.

  Việc sửa soạn Tết là một niềm vui lạ lùng, kết nối bằng tình thương. Để ăn một cái Tết ngon, người Huế làm gì cũng phải làm cho đẹp, cho tốt; bên mâm cỗ đoàn viên, họ chào đón một năm mới, cùng nhau hi vọng và mơ ước.

GS.TS Thái Kim Lan

Sau những ngày bão dài, Huế tháng chạp bắt đầu có những cơn mưa phùn lất phất vào ban sớm. Tới trưa thì tạnh hẳn, trời ấm dần. Khung cảnh vườn nhà cũng như thành phố có vẻ tân kỳ hơn. Chính lúc đó, người Huế nhận ra năm sắp hết, mùa xuân sắp trở lại.

Người Huế ăn Tết từ rằm tháng chạp Ở Huế, Tết thường được bắt đầu từ ngày 20 tháng chạp. Với những đại gia đình, Tết đến sớm hơn, ngay từ giữa tháng. Trong trí nhớ của bà Lan vẫn còn đó cảnh người lớn trong nhà họp lại, phân công nhiệm vụ cho từng người để sửa soạn ra sao. Hóa ra, chuẩn bị Tết cũng là cách ăn Tết hào hứng. Mâm cỗ Tết dâng lên bàn thờ gia tiên của người Huế được chuẩn bị rất kỹ, gồm một mâm hoa quả, một mâm bánh ngọt, một mâm bánh mặn, một mâm thức ăn. Ở những gia đình gia thế ngày trước, người ta không mua đồ ăn ở chợ mà tự tay làm hết.

Qua lời kể của GS Lan, có lẽ không có nơi nào bày nhiều bánh như ngày Tết ở Huế. Ngọt thì có các loại bánh đậu xanh, phục linh, sen tua, hạnh nhân, bánh dừa, bánh thuẫn... Mặn thì có các loại bánh ít đen, ít trắng, bánh lá... Bánh Huế phong

phú ở chỗ vừa được gói bằng lá vừa được gói bằng giấy, trông đẹp mắt.

Bánh bèo, bánh lá và chả tôm theo kiểu Huế xưa: chả tôm nặn thành trái quýt chưng trên cành quýt - Ảnh: GS.TS THÁI KIM LAN

Mường tượng cảnh cũ người xưa, trong chất giọng Huế chậm rãi, bà nói như reo khi nhắc tới món tôm chua và chao - rất đặc trưng và rất Huế. Tới nay, dù đã lãng du qua những vùng văn hóa khác, thẳm sâu trong lòng người phụ nữ đã sống hơn nửa đời người này vẫn còn đó thứ "vàng mười" ký ức gắn với những món ăn, hương vị của một thời. Tết này, bà lại tự tay làm một hũ tôm chua, hũ chao đón Tết.

Khác các nơi, để làm món tôm chua ăn với heo luộc, heo quay, người Huế chỉ dùng muối. Tôm chua nhà làm khác tôm chua ngoài chợ ở chỗ vị thuần hơn, thơm hơn. Mùng 1, người Huế ăn chay nên chao trở thành một món đặc biệt quan trọng. Qua chuyện làm tôm chua, làm chao, người nội trợ thể hiện tài năng, thiên phú của mình. Không phải cứ muốn làm ngon mà được.

Mâm cỗ Tết Huế gồm nhiều món, tùy điều kiện từng gia đình mà bày biện, nhưng có mấy món cơ bản. Sau món thịt ngâm và nem, chả khai vị, kế đến là mâm nhỏ ngũ vị gồm tôm chua, thịt kho tàu, tôm rim (hoặc cá chiên), gỏi (gỏi gà trộn hoa chuối/mít/vả/măng).

Món nữa là bát bửu gồm su le, cà rốt, bong bóng heo, nấm đông cô nhồi chả tôm, thịt ba chỉ, tôm, nấm mèo/rơm xào lên... Bánh chưng, bánh tét, dưa món cũng là các món không thể thiếu.

Đạo ẩm thực, triết lý gói - mở

Người Huế không bao giờ bày một mâm cỗ mà thái quá. Nếu tôm chua kích thích dạ dày mau tiêu thì có các loại rau thơm, chuối chát, vả kìm hãm lại.

Bánh sen tua làm bằng hột sen nấu chín quết nhuyễn với đường, ngào khô, vo viên và bọc giấy tua, còn gọi là bánh sen tán

Hay như món thịt heo kho tàu (kho như thế nào để miếng mỡ còn lại trong veo mới là kho giỏi) phải có măng trộn, vả trộn ăn kèm. "Qua mỗi món ăn, người Huế gửi gắm một triết lý hòa hợp trong đời sống. Đó là một bản hòa điệu giữa thức ăn ngon và cách sống khỏe" - bà Lan nói.

Người Huế cũng rất chuộng cái đẹp. Ngoài ăn bằng vị còn ăn bằng mắt. Thành thử bánh trái, món ăn của Huế đủ màu sắc. Người nội trợ không những nấu ăn ngon mà còn biết trình bày đẹp. Bà Lan ví dụ món dưa món. Cà rốt, su hào, đu đủ, củ cải... không chỉ xắt lát mà còn được tỉa thành những hoa ngọc lan, cúc, hồng... Mỗi lần dọn, dĩa dưa món giống như một dĩa hoa.

 Bánh phất đặc biệt trong ẩm thực cung đình, ngày nay hầu như thất truyền và hiếm hoi trong mâm bánh Huế.

Ông bà nói "học ăn, học nói, học gói, học mở" là vì thế. Có khi cái sự nấu nướng mở ra cả một nền văn hóa. Người Huế xưa chú trọng đạo ẩm thực cùng lối sống thẩm mỹ, làm thế nào cũng muốn cho đẹp. Để rồi họ vừa là người thưởng thức hương vị đặc biệt của đời sống, vừa tạo nên vẻ đẹp cho đời sống ngay trong gian bếp của mình.

Người Huế xưa thường uống trà vào ngày Tết. Họ chuộng nhất là hoa mộc và hoa sói vì ướp trà rất thơm. Ngoài ra còn có rượu nếp, rượu gạo và rượu đỏ (rượu chát). Bà Thái Kim Lan vẫn nhớ mạ và bà mình ngày xưa, cứ đến mùa dâu tằm lại ngâm rượu dâu tằm như một thứ rượu chát, năm mới Tết đến lại lấy ra mời khách.

                Cây hoa mộc trước nhà từ đường của gia đình

Không thể về đoàn tụ cùng con cháu bên Đức, bà Lan ở đây, trong căn nhà "xưa như Trái đất" của gia đình với mấy người bà con. Lúc ở Đức, bà vẫn khắc khoải bồn chồn không biết Tết nhất ở nhà ra sao.

Tết năm nay, bàn thờ gia tiên được chăm sóc chu đáo. Được trở lại sống trong không gian ấm nồng hương xưa nghĩa cũ ấy vốn là ước mơ bao lần của bà khi ở Đức thì giờ đây, giấc mơ nhỏ đã thành sự thật. Mùa này, những đóa hoa mộc bắt đầu nở trong khu vườn thời thơ ấu. Ngày mai, bà lại cắp rổ ra vườn hái hoa đặng còn kịp ướp trà đón.

Liệu Hoa Kỳ có thể cùng một lúc đối phó với Nga và Trung Cộng?

Khi nhậm chức Tổng Thống, Joe Biden đã hứa sẽ đoàn kết quốc dân và Hoa Kỳ sẽ đồng hành cùng thế giới.  Sau một năm, người dân đã thấy rõ Joe Biden chỉ nói vậy nhưng không có hành động để cụ thể hóa vấn đề.  Thực tế tình trạng chia rẽ bị đào sâu hơn, kinh tế vẫn còn quá tệ, và đời sống của người dân thì bị đe dọa vì tội ác và biến thể của Covid.  Những quyết định sai lầm của Joe Biden đã làm suy giảm vị thế của Hoa Kỳ trên chính trường quốc tế.  Cuộc thăm dò dư luận cuối năm của Gallup cho thấy điểm tín nhiệm của Joe Biden tiếp tục bị chìm sâu dưới nước, tệ nhất là trong những lãnh vực di dân (31%), kinh tế (38%), đối ngoại (38%) và kiểm soát tội ác (39%.)

 

Vấn đề Ukraine và Putin

 

Quyết định rút quân lén lút, vội vàng khỏi Afghanistan của Biden là một thất bại lớn nhất trong quân sử và lịch sử của Hoa Kỳ.  Cộng đồng thế giới tự do đã kinh hoàng, thất vọng khi nhìn thấy người lãnh đạo của đại cường quốc Hoa Kỳ quá yếu kém khi phải đương đầu với thực tế.  Rồi đây vấn đề tranh chấp với Nga và Trung Cộng tại Ukraine, Đài Loan và vùng Biển Đông sẽ ra sao?

 

AP News, RFI và như nhiều cơ quan truyền thông đã loan tin về cuộc điện đàm của Joe Biden với lãnh đạo Ukraine là TT Volodymyr Zelensky vào Chủ Nhật ngày 2 tháng Giêng, 2022.  Joe Biden hứa “Hoa Kỳ và các đồng minh Âu Châu sẽ hành động mạnh nếu Nga xâm lăng Ukraine và trên nguyên tắc, Hoa Kỳ sẽ không làm bất cứ điều gì nếu không có sự đồng ý của Ukraine.”  Năm 2021 Nga đã đưa hơn 100,000 quân tới biên giới Nga-Ukraine, đồng thời gia tăng hoạt động tình báo tại khu vực.  Khối NATO cảnh báo “Sẽ có hậu quả khó lường nếu Nga mở rộng tấn công vào Ukraine” và Nga đáp trả “Các thành viên của khối NATO cần rút quân ra khỏi khu vực Trung Âu và Đông Âu thì Nga sẽ không thực hiện cuộc tấn công.”  Phóng viên AP News nói thêm “Hoa Kỳ sẽ chiến đấu với Nga bằng cách trừng phạt kinh tế.”   Trước đây nhiều lần Biden tuyên bố sẽ trừng phạt mạnh lên kinh tế của Nga, tuy nhiên cuối tháng 5 vừa qua, Biden lại cho gỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với đường ống dẫn dầu Nord Stream 2 từ Nga tới Đức.  Quyết định của Biden đã bị nhiều nhà lập pháp Cộng Hòa chỉ trích, ngay cả người cùng đảng của Biden là TNS Bob Menendez (Dân Chủ, tiểu bang New Jersey) Chủ Tịch Ủy Ban Đối Ngoại Thượng Viện cũng lên tiếng phản đối.  TNS Menendez tuyên bố “Tôi kêu gọi chính quyền hãy xé bỏ lệnh tháo gỡ này mà nên duy trì những lệnh trừng phạt do Quốc Hội đã biểu quyết.”

Joe Biden vẫn chưa có lập trường rõ ràng với Trung Cộng

 

Trong tình huống nhiều vấn đề tranh chấp về lãnh thổ, tôn giáo, nhân quyền và tự do dân chủ xảy ra tại Đài Loan, Tân Cương, Hongkong, Việt Nam, Philippines, . . . Joe Biden đã không có lập trường dứt khoát.  Trong khi đó Tập Cận Bình đã khẳng định “Những vấn đề này là liên quan đến chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Trung Cộng, là nội bộ của Trung Cộng, Hoa Kỳ không nên dính líu tới.”  Joe Biden đã không dám đề cập tới vấn đề tranh chấp giữa Trung Cộng với các quốc gia liên hệ, mà chỉ nói chuyện với Trung Cộng về Thỏa Thuận Biến Đổi Khí Hậu.  Gần đây Biden khẳng định là sẽ có một thỏa thuận với Trung Cộng về Biến Đổi Khí Hậu.  Tuy nhiên Dân Biểu Tim Burchett (Cộng Hòa, tiểu bang Tennessee) đã phê bình: “Đây chỉ là thỏa thuận một chiều vì Trung Cộng không bao giờ tôn trọng những điều đã cam kết.  Thỏa Thuận Biến Đổi Khí Hậu đòi hỏi các quốc gia tham gia phải cắt giảm khí thải.  Hoa Kỳ đã phải hủy bỏ đường ống dẫn dầu Key Stone XL và việc khoan dầu khí trên đất, làm mất công ăn việc làm của hàng trăm ngàn người, trong khi đó Trung Cộng chỉ bị ràng buộc vào năm 2030.”  

 

Joe Biden cho rằng quan điểm “America First” của người tiền nhiệm là sai lầm nên ông ta đã làm ngược lại.  Sau khi nhậm chức, Biden đã đưa Hoa Kỳ tái gia nhập Tổ Chức Y Tế Quốc Tế (WHO), Thỏa Thuận Biến Đối Khí Hậu (Paris Climate Agreement) . . . Những quyết định này đã gây lãng phí hàng tỷ dollars cho ngân sách quốc gia mà Hoa Kỳ vẫn không có được một tiếng nói.  Tổ chức WHO đã bị Trung Cộng mua chuộc nên đã không điều tra về nguồn gốc của đại dịch Covid 19, phát xuất từ Wuhan.  Cũng như WHO và WTO, nhiều tổ chức quốc tế thuộc Liên Hiệp Quốc đã bị Trung Cộng mua chuộc từ nhiều năm nay.  Một số tổ chức điển hình là Tổ Chức Cảnh Sát Hình Sự Quốc Tế (Interpol), Tổ Chức Hàng Không Dân Sự Quốc Tế (International Civil Aviation Organization), Liên Minh Viễn Thông Quốc Tế (International Telecommunication Union.)

Có thể nào Hoa Kỳ cùng một lúc đối phó với Nga và Trung Cộng?
 

Mặc dù sức mạnh quân sự của Nga và Trung Cộng đã có nhiều phát triển đáng kể trong thập niên này và gần đây nhưng vẫn còn thua xa sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ.  Tuy nhiên hai quốc gia này có vũ khí hạt nhân và chủ trương liên kết chặt chẽ với nhau, tạo đe dọa nghiêm trọng cho Hoa Kỳ.  David Pyne, nhà nghiên cứu chính trị và quân sự đã có bài viết với tựa đề  “America Cannot Take One China and Russia Simultaneously” đăng trên Politics-DZ, National Interest, . . . Tác giả David Pyne lo ngại khi Nga và Trung Cộng liên minh với nhau chống lại Hoa Kỳ thì Hoa Kỳ sẽ không có cơ hội thắng.  Rủi ro lớn nhất của Hoa Kỳ là phải đối phó với một cuộc chiến nhiều mặt, với sự tham gia của các đối thủ quân sự mạnh nhất là Nga và Trung Cộng.
 

Thời gian gần đây, Trung Cộng và Nga đã có nhiều cuộc tập trận chung trong năm 2021. Theo New York Post, mùa hè năm 2021 Trung Cộng và Nga đã có những cuộc tập trận chung nhằm gia tăng khả năng hợp tác quân sự với nhau. Cuộc tập trận có tên Sibu/Interaction 2021 được tổ chức tại miền trung Trung Cộng, bao gồm hơn 10,000 binh lính, và đánh dấu lần đầu tiên các lực lượng quân đội của Nga tham gia vào một cuộc tập trận dưới sự chỉ huy chung.  Cuộc tập trận phô trương đầy đủ tất cả những loại vũ khí tối tân nhất của Nga và Trung Cộng: những máy bay chiến đấu đa năng Su-30SM, máy bay chiến đấu tàng hình tân tiến J-20, những xe thiết giáp ZBL-08, Kavkaz-2020 và tất cả những thiết bị hiện đại của Nga, Trung Cộng.  Tới tháng 10, AP News cho biết “Trung Cộng và Nga tập trận hải quân chung tại vùng Viễn Đông của Nga.  Đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng về sự liên kết chính trị và quân sự của hai quốc gia này.” 

Trong một cuộc điều trần tại Quốc Hội vào tháng 4 năm 2021 vừa qua,  Tư Lệnh Bộ Chỉ Huy Chiến Lược Hoa Kỳ, Đô Đốc Charles A. Richard đã nói “Hoa Kỳ có thể phải trực diện với một cuộc chiến tại hai mặt trận hoặc ba mặt trận khác nhau, nếu Nga xâm lăng Ukraine và thêm một vài nước Đông Âu khác, đồng thời Trung Quốc tấn công Đài Loan, . . . Hoa Kỳ hiện không có kế hoạch đương đầu với hai siêu cường trong một cuộc chiến xảy ra tại nhiều nơi cùng một lúc.  Do đó, khả năng tồn tại của Hoa Kỳ và các đồng minh cần được đặt ra.”
 

Trong khi hai kẻ thù nguy hiểm nhất là Nga và Trung Cộng liên kết với nhau, gia tăng sức mạnh quân sự chống lại Hoa Kỳ thì Biden và đảng Dân Chủ chỉ chuyên chú vào chính sách mị dân để kiếm phiếu nhằm duy trì quyền lực của đảng mình. Cụ thể là Thứ Hai ngày 3 Tháng Giêng, Chuck Schumer Lãnh Đạo Khối Đa Số tại Thượng Viện đã tuyên bố sẽ sửa đổi thủ tục sinh hoạt tại Thượng Viện và Dự Luật Bầu Cử vốn gây nhiều tranh cãi sẽ được đưa ra biểu quyết trở lại vào ngày 17 Tháng Giêng sắp tới.  Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cuối năm nay là vấn đề sinh tử của đất nước.

 

Kim Nguyễn

January 4, 2022

Nhận Định Thời Cuộc

BỨC ẢNH BUỒN CUỐI NĂM

Bức ảnh gây xót xa cho hàng ngàn người là một người đàn ông tuổi trung niên, với khuôn mặt gầy gò khắc khổ. Ông ngồi bên cạnh chiếc xe đạp, trước mặt là một chú chó con được đặt trên một tấm khăn nhỏ bé. Chú chó thản nhiên nhìn người qua kẻ lại còn chủ của nó hình như quá lạc lõng trước khung cảnh giáp tết.

Nều Chị Dậu có sống lại cũng phải ngậm ngùi cho người đàn ông này.

Năm 1937 qua tác phẩm Tắt đèn nhà văn Ngô Tất Tố dựng nên hình tượng chị Dậu bán một ổ chó và đứa con bé bỏng đề cứu chồng nhằm lên án chế độ cường hào ác bá ở nông thôn miền Bắc, hơn 80 năm sau hình ảnh ấy được lập lại trong đời sống thường nhật của người dân. Lần này là một người đàn ông ngồi bán chú chó con giữa chợ có thể đề mua một cân gạo hay một món đồ nào đó chứ không phải là đề kiềm tiền cứu người thân của mình như chị Dậu trước đây, nhưng nỗi xót xa có lẽ gấp đôi vì sau bằng ấy năm đất nước vẫn còn những mảnh đời khốn khó như vậy thì làm sao người chứng kiến có thể nhẫn tâm quay đầu về hướng khác.

Người ta chưa kịp lau khô nước mắt cảm thương hình ảnh người đàn ông bất hạnh kia thì một bức ảnh khác làm cho không ít người choáng váng.

*Bức ảnh cho thấy một phụ nữ có thai chạy một chiếc gắn máy thản nhiên cán lên nia hoa quả của một bà cụ bán hàng rong trước cửa tiệm của cô ta. Cô ta nổi tiếng đến nổi báo chí tới ngay hiện trường và phát hiện tên cô ta là Phạm Khánh Hằng, còn rất trẻ và đã lẫn trốn sau khi có hành động bất nhân đã nói.

Hình ảnh chiếc xe tương phản rõ rệt cái nia nghèo khổ của bà cụ đã làm cư dân mạng nổi trận lôi đình. Không biết bao nhiêu là phẫn nộ cho tính cách vô nhân của người phụ nữ chủ nhân chiếc xe và cửa hàng kinh doanh của cô ta. Người ta hô hào tới tận nơi để dằn mặt người phụ nữ vô nhân đạo này. Có người đòi đốt cả cửa hàng của cô ta…nhưng không thấy ai lên tiếng tìm cho được bà cụ nạn nhân đề chia sẻ vài chục ngàn cho bà có cái mà mang về cho con cháu trong những ngày giáp tết.

Mọi người bận rộn với sự nóng giận nên quên mất phận người của bà cụ nào có thua gì thân phận của người đàn ông gầy gò bán chó ở Nghệ An?

Người ta réo tên Hà Nội ra mà lên án cho cách ứng xử thô bạo và vô văn hóa. Người ta suýt xoa tiếc nuối cho một nếp Tràng An thanh lịch ngày nào nhưng không ai nhớ mình đang sống ở đâu và tại sao cái văn hóa ấy ngày một tụt dần tỷ lệ thuận với những đại gia cùng tư sản đỏ nổi lên khuynh đảo cả xã hội vốn không thiếu chữ tâm trong đối nhân xử thế.

Từ “Tắt đèn” tới nay đã 83 năm. Trong khoảng thời gian dằng dặc đó biết bao là biến thiên của cuộc sống nhưng biến thiên lớn nhất vẫn là cái trôi tuột ý thức con người với nhau. Người đàn bà thản nhiên cán lên sự sống của người khác là hình ảnh man rợ của thời kỳ đồ đá, rất khó tìm thấy trong xã hội loài người hôm nay. Vậy mà nó vẫn xảy ra, vẫn ngang nhiên xảy ra trước hàng triệu người. Như vậy chúng ta phải đánh giá lại xã hội mà chúng ta đang sống hay đánh giá lại chính bản thân chúng ta, những kẻ vô tâm đang chơi trò lịch lãm?

* Một hình ảnh không kém thương tâm khác đã và đang xảy ra trên khắp đất nước này. Chiều giáp tết, một nông dân tại thị xã Kỳ Anh, Hà Tĩnh mang những chậu quất kiểng ra bán bị công an, dân phòng tịch thu hết đem về cơ quan. Người nông dân cầm dao leo lên xe chặt gãy hết những nhánh quất mà anh và gia đình tốn không biết bao nhiêu công sức để mong rằng có tấm áo mới cho con ngày tết nay đã tan thành mây khói dưới sự bạc ác của người thi hành công vụ.

Người dân chứng kiến những mảnh đời đói rách tưởng cũng quá đủ cho lòng lân mẫn của họ, nhưng sự cảm thương ấy đôi khi bị vò nát vì những bức ảnh khác từ khuôn mặt trơ trẽn của những người đang điều hành quốc gia, những cán bộ trên thượng tầng, những ngôi sao đỏ trong bầu trời chính trị độc tôn.

(Cánh Cò/RFA Blog )

Thị Trường Chứng Khoán và Diễn Tiến Chiến Tranh Hiện Tại - Biden và đảng dân chủ đang dở dở ươn ươn không biết phải quyết định thế nào

Một trong những đề tài đang được …các trung tâm tài chính vỉa hè…bàn tán ỏm tỏi là…thị trường chứng khoán hiện nay, với 1 màu đỏ tươi rói trong thời gian vừa qua và hiện nay…

Nhiều quan sát viên vỉa hè đã cho rằng nguyên do chính là do những sôi động gần đây tại các điểm nóng của thế giới, chẳng hạn như biên giới Nga và Ukraine, tình hình căng thẳng giữa Trung Cộng và Đài Loan, sự căng thẳng tại biên giới Trung Cộng và Ấn Độ…

Với những hăm doạ về hiểm họa xung đột quân sự giữa các quốc gia trên với vũ khí nguyên tử đang là mối lo lắng hàng đầu của thế giới, mà hậu quả sẽ ghê gớm hơn đại dịch cúm Vũ Hán gấp nhiều lần, sẽ nguy hiểm hơn 2 Thế Chiến 1 và 2 gấp bội….thì tất nhiên thị trường chứng khoán sẽ bị giao động và ảnh hưởng…

Tuy nhiên, nếu nhìn lại quá khứ, những cuộc xung đột vũ trang đã xảy ra trong 100 năm qua, thì chúng ta thấy được điều gì trong tương quan giữa thị trường chứng khoán và chiến tranh ở bình diện rộng giữa nhiều quốc gia…

Đó là, thị trường chứng khoán có khuynh hướng lao dốc khi những tin tức hoặc dấu hiệu chiến tranh sẽ xảy ra….và thị trường chứng khoán lại tăng tốc khi cuộc chiến xảy ra…bằng chứng rõ rệt nhất là trong 2 cuộc Thế Chiến 1 và 2 trong thế kỷ 20 vừa qua thị trường chứng khoán đã tăng 115%….dù trước khi xảy ra cuộc chiến thì thị trường chứng khoán đã giảm mạnh khi những tin tức về thế chiến sắp xảy ra…

FB DCT

 

Lâm Văn Lương

Truyền thống đảng dân chủ là không chiến tranh. Biden không muốn chiến tranh xảy ra nhưng lại dùng ảnh hưởng kinh tế và chính trị để dè chừng Nga. Rút nhân viên đại sứ quán về nước nhưng lại tăng cường đưa quân vào khối NATO và đang chuyển quân dụng vào Ukrain. Đồng minh NATO đã bắt đầu đưa quân giàn chải khắp các quốc gia trong khối NATO rồi giờ chỉ chờ xem khi nào Putin bấm nút đưa 127 ngàn quân tràn sang biên giới Ukrain mà thôi. Cách đây vài hôm tụi hacker Nga đã làm tê liệt hệ thống internet của chính phủ Ukraine rồi... Biden và đảng dân chủ đang dở dở ươn ươn không biết phải quyết định thế nào. Can thiệp quân sự thì không muốn nhưng nếu không can thiệp quân sự thì mất vai trò thủ lĩnh và mất uy với khối NATO. Trong khi đó đống minh EU đã đem quân vào NATO rồi. Thế giới đang Chờ xem quyết định của Biden.